رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٧
65 - ابو محمّد حسن ، معروف به حسكا بن حسين بن حسن بن حسين ابن على بن حسين بن موسى بن بابويه قمى رازى ملقب به شمس الاسلام يا شمس الدّين
حسكا از عمويش ابو جعفر محمّد بن حسن بن حسين و از پدرش ابو القاسم حسن بن حسين ، و از شيخ صدوق روايت مىكرده است و به طورى كه از پاره‌اى از اسانيد اخبارى كه به خط شهيد بوده به دست مىآيد ، شيخ ابو القاسم عبيد اللّه بن حسن فرزند مترجم ما از پدرش روايت مىكرده است و همين عده اخبار را شيخ نعمة اللّه بن خاتون عاملى در اجازه‌اى كه براى سيد ابن شدقم مدنى نوشته است ايراد كرده است .
شيخ منتجب الدّين در فهرست مىنويسد : جد ما شيخ امام شمس الاسلام حسن بن حسين بن بابويه قمى نزيل رى و معروف به حسكا از ثقات موجهين بوده و همه تصانيف شيخ ابو جعفر طوسى را در نجف اشرف در نزد خود او قرائت كرده و همچنين مراتب فقه و اصول را از شيخ سلار بن عبد العزيز و ابن براج بهره گرفته و كليه آثار آن‌ها را نزد ايشان خوانده است . از جمله آثار او در فقه كتاب العبادات و كتاب الاعمال الصالحة است همچنين كتاب سير الانبياء و الائمه كه در فنون ديگر بوده و والد ما روايت آن‌ها را به ما اجازه داده است .
مؤلف گويد : نسبى را كه منتجب الدّين در فهرست خود ايراد كرده از باب اختصار بوده است و تحقيق در نسب او همان است كه ما متذكر شده‌ايم و اضافه مىكنيم كه ، حسكا علاوه بر شيخ و سلار و ابن براج ، از سيد بن حمزه هم بهره برده است و ما اين موضوع را پس از اين در ذيل ترجمه فرزندش ابو القاسم عبيد اللّه بن حسن يادآور خواهيم شد . از جمله شاگردان حسكا فرزندش ابو القاسم است و شيخ معاصر در اواخر وسائل الشيعة به تلمذ ابو القاسم نزد پدرش اشاره كرده است .
مؤلف گويد : حسكا به فتح حاى بىنقطه و سكون سين ، مخفف از حسن كياست و كيا لقب او بوده و معناى كيا به واژهء گيلان و مازندران و رى به معناى رئيس و سرپرست و مانند اين‌هاست و آن ، از جمله كلماتى است كه براى تعظيم به كار مىرود و در مقام ستايش ، از آن استفاده مىكنند و پيش