رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٦٠

141 - ابو القاسم اسماعيل بن ابو الحسن عباد بن عباس بن عباد بن احمد بن ادريس طالقانى ، معروف به صاحب كافى

صاحب ، دانشمندى فاضل و شاعرى ماهر و اديبى محقق و متكلمى گران‌قدر بوده و در علم و ادب و دين و دنيا مرتبه‌اى عالى داشت و براثر همين مراتب ساميه بود كه ، ابن بابويه عيون الاخبار را به نام او تأليف كرد و ثعالبى هم ، يتيمة الدهر را در شرح حال او و شاعرانى كه در گرد او بوده‌اند تدوين كرده است .

صاحب ، از شيعيان امامىمذهب و ايرانىنژاد بود جز اينكه عرب را بر عجم برترى مىداد .

ابن شهرآشوب ، در معالم العلماء از تأليفات او : كتاب الشواهد و التذكره و التعليل و الانوار و ديوان شعرش ، نام مىبرد و مىنويسد : صاحب ، دانشورى متكلم و كاتب و شاعر و نحوى بوده و وزارت فخر الدوله امير آل بويه را به عهده داشته است و از سرايندگان اهل بيت طهارت عليهم السّلام به شمار مىآيد و مناقب اين خاندان را آشكار مىگفته و مىسروده است .

سيد رضى رحمه اللّه ، در ضمن نامه‌اى از او ستايش كرده و هم در سوگ او ، ضمن قصيده‌اى اظهار دردمندى نموده است .

مؤلف طبقات الادباء مىنويسد : صاحب ، به مرام عدلىها تمايل داشت و در اين خصوص گويد :

تعرفت بالعدل فى مذهبى * و دان لحسن جدالى العراق

و كلف فى الحب ما لم اطق * فقلت به تكليف ما لا يطاق

مرا به مرام عدليه شناختند و به جهت جدال پسنديده‌اى كه در راه پايدارى آن به خرج مىدادم گروه بسيارى گرد مرا گرفتند . و در مقام دوستى به چيزى كه از عهده‌ام بيرون بود ، موظف شدم و در نتيجه ، قائل به تكليف ما لا يطاق شدم .

و باز گويد :