تذكرهء مرآة الخيال ( فارسي ) — الصفحة ٢٥

[ حكيم افضل الدّين خاقانى ]

بيت كه فىالجمله قريب الفهم نمود ، قلمى گرديد ، نظم :

فلك كج‌روتر است از خطّ ترسا * مرا دارد مسلسل راهب‌آسا

پس از ميقات و سعى و حجّ و عُمره * پس از قربان و تعظيم و مصلّى

مرا از بعدِ پَنْجَه‌ساله اسلام * نزيبد چون صليبم بند بر پا

رَوَم زُنّار بندم زين تحكّم * رَوَم ناقوس بوسم زين تعدّا

اگر قيصر سِگالَد راز زردشت * كنم زنده رسومِ زَند و استا

به سرگينِ خرِ عيسى ببندم * رعافِ جاثليقِ ناشكيبا

گويند چون اين قصيده به گوش خاقان رسيد ، او را از حبس خلاص نمود . و بعد از آن مطلقا از خدمت سلاطين و ملوك تبرّا نموده ، به حج رفت و تا آخر عمر به رياضت مشغول بود ، و لهذا مولوى عبد الرّحمن جامى در نفحات الانس مىنويسد كه هرچند خاقانى شاگرد فلكى شاعر است 26 و به شعر شهرت تمام يافته ، و ليكن وى را وراى طور شعر ، طور ديگر بوده است كه شعر در جنب آن كم است ، و از بعضى سخنانش بوى آن مىآيد كه از مشرب صاف صوفيان شربتى تمام داشت .

وفات او به قول صاحب مجمل فصيحى در سنهء اثنين و [ ثمانين ] 27 و خمسمائة [ 582 ] و به قولى در خمس و تسعين و خمسمائة [ 595 ] واقع شده . من غزليّاته :

در صباح آن راحِ ريحانى بخواه * دانهء مرغان روحانى بخواه

ساغرى چون اشك داودى به رنگ * از پرىروىِ مسلمانى بخواه

زاهدان را آشكارا مى بده * شاهدان را بوسه پنهانى بخواه

جام پر كن جرعه بر خامان بريز * عذر تشوير از پشيمانى بخواه

دست بركش زلف مهرويان بگير * پوزشِ خجلت ز نادانى بخواه

از سفالين گاو و سيمين آهوان * عيد جان را خون قربانى بخواه

گر به مستى دست يا بى بر فلك * زو قصاصِ جان خاقانى بخواه

و له أيضا :

سرهاى سراندازان در پاى تو اولاتر * در سينهء سربازان سوداى تو اولاتر

اى جانِ همه عالم ريحانِ همه عالم * سلطان همه عالم مولاى تو اولاتر

اى داور مهجوران جان داروى رنجوران * صبرِ همه مستوران رسواى تو اولاتر

خرّم‌ترم آنگه بين كز خوى توام غمگين * از هرچه كنم تسكين صفراى تو اولاتر

راىِ تو به كين‌توزى دارد سر جان‌سوزى * چون نيست لبت روزى هم راى تو اولاتر

دل كز همه رو مانَد جان بر سرت افشانَد * چون جاى تو او [ داند ] 28 او جاى تو اولاتر