تذكرهء مرآة الخيال ( فارسي ) — الصفحة ٢٥١

[ ميرزا عبد القادر بيدل ]

يك‌قدم ناكرده بيدل قطع راه آرزو * منزل آسودگى از ما به صد فرسنگ ماند

منه :

مشّاطهء شوخى كه به دستت دل ما بست * مىخواست چمن طرح كند رنگ حنا بست

آن رنگ كه مىداشت دريغ از ورق گل * از دور كف دست تو بوسيد و به پا بست

آخر چمنى را به سرانگشت تو پيچيد * واكرد نقاب شفق و غنچه نما بست

تا چشم گشايد مژه آغوش بهار است * رنگ سر ناخن چقَدر عقده‌گشا بست

گر وانگرى صنعت مشّاطگى اين است * سحر است كه بر پنجهء خورشيد سُها بست

زين نور كه از شمعِ سرانگشت تو گُل كرد * تا شعله زند آتش ياقوت حنا بست

آب است ز شبنم دل هر برگ گل امروز * كاين رنگ چمن‌سازِ وفا سخت به‌جا بست

ارباب نظر را به تمنّاى نگارَش * دست مژه‌اى بود تحيّر به قفا بست

تا عرضه دهد منتخب نسخهء اسرار * طرح چمن معنى يك غنچه جدا بست

كيفيّت گل كردن اين غنچه به رنگيست * كز حيرت سرشار توان آينه‌ها بست

بيدل تو هم از شوق چمن شو كه به اين رنگ * شيرازهء ديوان تو امروز حنا بست

و له :

كاشانه صلاى عيش درداد * اى دهر طرب مباركت باد

ارشاد اقبال دارد امروز * همراهى خانِ معنى ايجاد

وقت است كه از نواى دلها * ساز دوران رسد به ارشاد

عِقد گهريست زيور جاه * حاسد ملعون و دوستان شاد

از مژدهء ادّعاى اين فيض * عالم چمنيست عرش بنياد

جوشيد ز دور الفت هم * مطلوب وفاى سرو شمشاد

يا رب ز تنزّل و فسردن * اين گل گره خزان مبيناد

هر مصرع از اين طريق موزون * دارد ز شُهور سال تعداد

اكنون به مكان معنى خاص * شعرى ز دو مصرعم ندا داد

اوقات سعادت دو كوكب * شيرازهء الفت دو همزاد

اين رباعى ميرزا عبد القادر بيدل در مراعات قوانين خيال نظير ندارد ، معلوم نيست كه هيچيك از شعراى عصر در فنّ رباعى به اين درجه رسيده باشد :

هركس گامى به راه حيرت برداشت * چون آينه در نقش قدم بستر داشت

عمريست زمينگيرى موج گهريم * پالغز صفاى دل عجب لنگر داشت