تذكرهء مرآة الخيال ( فارسي ) — الصفحة ٢٢٤

در احوال اقاليم سبعه

در احوال اقاليم سبعه

در احوال اقاليم سبعه

امّا مجملى از احوال اقاليم سبعه با اندكى از لوازم آنكه بالغ‌نظران را دلايل قوى بر ذات حكيم على الاطلاق شود و كودكان را فسانه طرازى نمايد ، بدين موجب است أيّها القارى وفّقك اللّه بحسن القبول . بدانكه به دلايل نقلى و براهين عقلى بىهيچ شكّى و ريبى مقرّر و مبرهن است كه ذات واجب الوجود - تعالى و تقدّس - قديم است و از چون‌وچرا و زوال و انتها و شبه و نظير و مشير و وزير و هرچه از اين اقسام بود منزّه و مبرّاست و به موجب حديث صحيح تفكّروا فى صفات اللّه و آلائه و لا تتفكّروا فى ذات اللّه ، فكر در چگونگى ذاتش جايز نه :

يقين دان كه هرگز نيايد پديد * به وهم آيد آن كس كه وهم آفريد

و ماسواى همهء مخلوقات ، اوست و اكثرى از آن نتيجهء عناصر است و آن بر دو نوع بود ، يكى آنكه حسّ بصر بدان نرسد و جز به نقل و روايت از آن نشان نتوان داد ، مثل عرش و كرسى و ملائكه و شياطين . دوم آنكه بصر حس [ تواند ] 145 كرد و عقل از صورتش فىالجمله نشان تواند داد ، و اين نيز بر دو گونه است ، اوّل علويّات مثل افلاك و ستارگان و حركات و ادوار و مطالع و مغارب نيّرين و ثوابت و [ سيّارات ] 146 و حدوث صواعق و شهب و عواصف كه اهل تنجيم از آن بيشتر خبردار باشند و در اين مقام نوشتن حاصل ندارد . دوم سفليّات كه شمّه‌اى از آن برطبق روايات كتب مبسوط مثل جهان دانش و نزهة القلوب و مسالك الممالك و غير ذلك ثبت افتاده . ببايد دانست كه عالم به جملگى كره‌اى واحد است ، مركزش مركز زمين و يك سطح مستدير بر همه محيط ، چنان كه از مركز زمين هر خطّى كه به آن سطح كشند ، متساوى باشد ،