تذكرهء مرآة الخيال ( فارسي ) — الصفحة ٩١
فصل اوّل در بيان مصطلحات اقسام قافيه
فصل اوّل در بيان مصطلحات اقسام قافيه
فصل اوّل در بيان مصطلحات اقسام قافيه
كه اسامى آنها از اين ابيات مفهوم مىگردد :
مطلق است و مقيّد و مستور * باز پيوندى از مغالطه دور
لازمِ آن دخيل و رِدْف و رَوى * هم ز تأسيس و وصل گشت قوى
قافيه آن است كه بناى بيت بر آن باشد . جمع او قوافيست . مشتق از قفو يعنى از پس درآمدن . و به حسب اصطلاح در مفهوم قافيه اختلاف است ؛ بعضى گويند كلمه است ، و بعضى نصف كلمه ، و بعضى يك حرف گفته‌اند ، و اصحّ آنكه عبارت از كلمه است . و نزد بعضى آنچه در هر بيت واجب التّكرار بود . و به اصطلاح طايفه‌اى روىّ و قافيه مرادف است ، و لهذا گويند فلان در قافيهء شعر ، الف يا نون يا واو بسته ، مثلا در اين بيت :
شاه و الا شهنشهِ عالم * مفخرِ ملك و خسروِ اعظم
در اينجا حرف ميم روىّ است و هم قافيه ، از اينجاست كه گفته‌اند ، نظم :
قافيه در اصل يك حرف است و هشت آن را تَبَع * چار پيش و چار پس او نقطه است و دايره