بستان السياحه ( فارسي ) — الصفحة ٥٨٠

ذكر زبدة المحدّثين و قدوة المحقّقين الحاج ميرزا محمّد اخبارى

نيست آن يك كان احد آيد تو را * زان يكى كان در عدد آيد تو را

چون برونست از احد وين از عدد * از ازل قطع‌نظر كن تا ابد

چون ازل كم شد ابد هم جاودان * مرد را كى هيچ ماند در ميان

چون همه هيچى بود هيچ اين‌همه * كى بُود در اصل جز هيچ اين‌همه

حكايت

كفت يك ديوانه را مرد عزيز * چيست عالم شرح ده اين يا بخيز

كفت هست اين عالم پرنام و ننگ * همچو نخلى بسته از صد كونه رنك

كر بدست آن نخل را مالد يكى * آن‌همه چون موم كردد بىشكى

چُون همه موم است ديكر چيز نيست * رو كه چندين رنك جز يك چيز نيست

چُون همه باشد يكى نبود دُوئى * نه منى برخيزد اينجا نه توئى

وادى ششم در بيان حيرت

بعد از آن وادىّ حيرت آيدت * كار دايم درد و حسرت آيدت

هر نفس آنجا چو تيغى باشدت * هردمى درد و دريغى باشدت

ازين هر موى ازين كس نه ز تيغ * مىچكد خون مىنكارد اى دريغ

آه باشد درد باشد سوز هم * روز شب باشد نه شب نه روز هم

آتشى باشد فسرده مرد اين * با دلى بس سوخته از درد اين

مرد حيران چون رسد اين جايكاه * در تحيّر مانده و كم كرده راه

هرچه زد توحيد بر جانش رقم * جمله كم كردد از آن كم نيز هم

كر به دو كويند مستى يا نهء * نيستى كوئى كه هستى يا نهء

در ميانى يا برونى از ميان * بر كنارى يا نهانى يا عيان

فانئى يا باقيئى يا هر دوئى * يا نهء هر دو توئى يا نه توئى

كويد اصلا من ندانم چيز من * و آن ندانم را ندانم نيز من

عاشقم امّا ندانم بر كه‌ام * نه مسلمانم نه كافر پس چه‌ام

ليكن از عشقم ندارم آكهى * هم دلى پرعشق دارم هم تهى

حكايت

نومريدى بُود دل چون آفتاب * ديد پير خويش را يك شب بخواب

كفت در حيرت دلم در خون نشست * كار تو بركوى آنجا چون كذشت

در فراقت شمع دل افروختم * تا تو رفتى من ز حيرت سوختم

من ز حيرت كشتم اينجا همچو مُوى * كار تو چونست آنجا بازكوى

پير كفتش مانده‌ام حيران و مست * مىكزم دايم بدندان پشت دست

من بسى در قعر اين زندان و چاه * از شما حيران‌ترم اين جايكاه

ذرّهء از حيرت عقبى مرا * بيش از صد كوه در دنيا مرا

وادى هفتم در بيان فقر و فنا

بعد از اين وادىّ فقر است و فنا * كى بود اينجا سخن كفتن روا

عين اين وادى فراموشى بُود * گنگى و كرّى و بيهوشى بُود

صد هزاران سايهء جاويد تو * كم شده بينى ز يك خورشيد تو

بحر كلّى چُون به جنبش كرد راى * نقشها بر بحر كى ماند بجاى

هر دوعالم نقش آن دريا بُود * هركه كويد نيست آن سودا بُود

هركه در درياى كل كم بوده شد * دائما كم بوده و آسوده شد

دل درين درياى پرآسودكى * مىنيابد هيچ جز كمبودكى

كر ازين كم بوده كى بازش دهند * صُنع بين كردد بسى رازش دهند

سالكان پخته و مردان مرد * چُون فرورفتند در ميدان درد

كم شدن اوّل قدم زين ره چه سُود * لاجرم ديكر قدم كس را نبود

چون همه در كام اوّل كم شدند * تو جمادى كير اكر مردم شدند

عود و هيزم چون به آتش در شوند * هر دو بر يك جاى خاكستر شوند

اين به صورت هر دو يكسان باشدت * در صفت فرق فراوان باشدت

كر پليدى كم شود در بحر كِل * در صفات خود فروماند بدل

ليك اكر پاكى درين دريا شود * از وجود خويش ناپروا شود

جنبش او جنبش دريا بُود * او چه نبود در جهان زيبا بُود

نبود او و او بود چون باشد اين * از بيان عقل بيرُون باشد اين

حكايت

كفت چون اسكندر آن صاحب قبول * خواستى جائى فرستادن رسُول

چون رسُولان آخر آن شاه جهان * جامه پوشيدى و خود رفتى نهان

كفتى اسكندر چنين فرموده است * پس بكفتى آنچه كس نشنوده است

در همه عالم نمىدانست كس * كاين رسول اسكندر روم است و بس

هيچ‌كس چون چشم اسكندر نداشت * كرچه كفت اسكندرم باور نداشت

هست راه از هر دلى آن شاه را * ليك نبود ره دل كمراه را

و صلّى اللّه على محمّد و آله اجمعين