بستان السياحه ( فارسي ) — الصفحة ٥٧٩

ذكر بحر الحقائق و الاسرار شيخ فريد الدّين محمّد ابراهيم العطّار

هرچه بيند روى او بيند مدام * ذرّه‌ذره كوى او بيند مدام

صد هزاران سير در زير نقاب * روى خود بنمايدت چون آفتاب

صد هزاران مرد كم كردد ز كام * تا يكى اسرار بين كردد تمام

كاملى بايد درُو جان شكرف * تا كند غوّاصى اين بحر ژرف

كر ز اسرارت شود ذوقى پديد * هر زمانت نو شود شوقى پديد

تشنكى بر كمال اينجا بُود * صد هزاران خون حلال اينجا بود

كر نيابى دست تا عرش مجيد * دم مزن يك ساعت از هل من مزيد

خويش را در بحر عرفان غرق كن * ورنه بارى خاك ره بر فرق كن

كر نه‌اى خفته چو اهل تهنيت * پس چرا خود را ندارى تعزيت

كر ندارى شادئى از وصل يار * خيز بارى ماتم هجران بدار

كر نمىبينى جمال يار تو * خيز و منشين مىطلب اسرار تو

كر نمىدانى طلب رو شرم دار * چون خرى تا چند باشى بىفسار

حكايت

شد مكر محمود در ويرانهء * ديد آنجا بيدلى ديوانهء

سر فروبُرده به اندوهى كه داشت * پشت زير بار آن كوهى كه داشت

شاهرا چُون ديد كفتا دور باش * ورنه بر جانت رسد صد دور باش

تو نه شاهى ز آنكه بس دون‌همّتى * در خداى خويش كافر نعمتى

كفت محمودش مرا كافر مكو * يك سخن با من بكو ديكر مكو

كفت كر دانى كهء اى بىخبر * وز كه دورافتادهء زير و زبر

مىشدى خاكستر و خاك تمام * جمله آتش ريختى بر سر مُدام

وادى چهارم در بيان استغنا

بعد از آن وادى استغنا بُود * نه در او دعوىّ و نه معنا بُود

مىجهد از بىنيازى صرصرى * مىزند بر هم به يك‌دم كشورى

هفت دريا يك شمر اينجا بُود * هفت اختر يك شرر اينجا بُود

هفت دوزخ همچو يخ افسرده است * هشت جنّت نيز اينجا مرده است

هست مورى را هم اينجا اى عجب * هر نفس صد پيل آخر بىسبب

تا كلاغى را شود پرحوصله * كس نماند زنده در صد قافله

صد هزاران سبزپوش از غم بسوخت * تا كه آدم را چراغى برفروخت

صد هزاران جسم خالى شد ز روح * تا درين حضرت دروكر كشت نوح ع

صد هزاران پشه در لشكر فتاد * تا براهيم از ميان بر سر فتاد

صد هزاران طفل سربريده شد * تا كليم اللّه ع صاحب ديده شد

صد هزاران خلق در زنّار كشت * تا كه عيسى ع صاحب اسرار كشت

صد هزاران دين و دل تاراج يافت * تا محمّد ص يك شبى معراج يافت

نه نو اينجا قدر دارد نه كهن * خواهى اينجا كار كُن خواهى مكُن

كر جهانى دل كبابى ديدهء * همچنان باشد كه خوابى ديدهء

كر در اين دريا هزاران جان فتاد * شبنمى در بحر بىپايان فتاد

كر فروشد صد هزاران سر به آب * ذرّهء بر سايه شد از آفتاب

كر شد اين افلاك و انجم لخت‌لخت * در جهان كم كير بركى از درخت

كر ز ماهى در عدم شد تا به ماه * پاى مورى لنك شد در قعر چاه

كر دو عالم شد همه يك‌بار نيست * در زمين ريكى همان انكار نيست

كر نماند از ديو و از مردم اثر * از سر يك قطره باران در كذر

كر بريزد جملهء تنها به خاك * موى حيوانى اكر نبود چه باك

كر شد اينجا جُز و كُلّ كلّى تباه * كم شد از روى زمين يك برك كاه

تمثيل

ديده باشى كان حكيم پرخرد * تختهء خاك آورد در پيش خود

پس كند آن تخته پرنقش‌ونكار * ثابت و سيّار آرد آشكار

هم فلك آرد پديد و هم زمين * كه بر آن حكمى كند كاهى بر اين

هم نجوم و هم برُوج آيد پَديد * هم نزول و هم عرُوج آرد پديد

هم نحوست هم سعادت بركشد * خانهء موت و ولادت بركشد

چون حساب سعد كردد نحس از آن * كوشهء آن تخته كيرد بعد از آن

برفشاند كوئيا هركز نبود * آن‌همه نقش و نشان هركز نبود

صورت اين عالم پرپيچ‌پيچ * هست همچون صورت آن تخته هيچ

تو نيارى تاب اين كنجى كُزين * كِرد اين كم كَرد رو كُنجى كزين

جمله مردان و زنان آنجا شدند * از دو عالم بىنشان آنجا شدند

چُون ندارى طاقت اين راه تو * كر همه كوهى نسنجى كاه تو

وادى پنجم در بيان توحيد

بعد از آن وادىّ توحيد آيدت * منزل تفريد و تجريد آيدت

رويها چون زين بيابان در كنند * جمله سر از يك كريبان در كنند

كر بسى بينى عدد در اندكى * آن يكى بينى در اين ره بىشكى

چون بسى باشد يكى در يك مدام * آن يكى اندر بسى بينى دوام