بستان السياحه ( فارسي ) — الصفحة ٥٧٨

ذكر بحر الحقائق و الاسرار شيخ فريد الدّين محمّد ابراهيم العطّار

كر تو را آن چشم غيبى باز شد * با تو ذرّات جهان همراز شد

ور به چشم عقل بكشائى نظر * عشق را هركز نه‌بينى پا و سر

مرد كارافتاده بايد عشق را * مردم آزاده بايد عشق را

نه تو كار افتادهء نه عاشقى * عشق جانان را نه هركز لايقى

زنده دل بايد درين ره صد هزار * تا كند در هر نفس صد جان نثار

حكايت

كشت عاشق بر اياز آن مفلسى * اين سخن شد فاش در هر مجلسى

چُون سواره كشتى اندر ره اياس * مىدويدى آن كداى حق‌شناس

چون بميدان آمدى آن مشك‌بوى * رند هركز ننكرستى جز بكوى

آن سخن كفتند با محمود باز * كان كدا كشت است عاشق بر اياز

روز ديكر چون بميدان شد غلام * مىدويد آن رند با عشق تمام

چشم بر كوى اياز آورده بود * كوئيا چُون كوى چوكان خورده بود

كرد سلطان سُوى او پنهان نكاه * ديد جانش را چو رويش همچو كاه

پشت چون چوكان و سركردان چو كوى * مىدويد از هر سوى ميدان چو كوى

خواندش محمود و كفتش اى كدا * خواستى هم‌كاسكى با پادشاه

رند كفتش كر كدايم ور نيم * عشق‌بازى را ز تو كمتر نيم

عشق و افلاس است و در همسايكى * هست آن سرمايه بىسرمايكى

عشق از افلاس مىكرد نمك * عشق مفلس را سزد بىهيچ شك

تو جهان دارىّ و دل افروخته * عشق را بايد ز من آموخته

ساز وصل است آنچه تو دارى و بس * صبر كُن در درد هجران يك‌نفس

وصل را چندان چو سازى كاروبار * هجر را كر مرد عشقى پايدار

شاه كفتش اى ز هستى بىخبر * چون همه بر كوى مىدارى نظر

كفت ز نيرو كو چو من سركشته است * من چو او و او چو من سركشته است

قدر من او داند و من آن او * هر دو يك كوئيم در چوكان او

هر دو در سركشتكى افتاده‌ايم * بيسر و بىتن بجان استاده‌ايم

او خبر دارد ز من من هم ازو * بازمىكوئيم مشت غم ازو

كرچه همچون كوى بىپا و سرم * ليك من از كوى زحمت‌كش‌ترم

كوى بر تن زخم از چوكان خورد * وين كداى دل‌شده بر جان خورد

كوى اكرچه زخم دارد بىقياس * از پى او مىدود آخر اياس

من اكرچه زخم دارم بيش از آن * در پى آنم من و نى پيش آن

كوى كه گه در حضور افتاده است * اين كدا پيوسته دور افتاده است

آخر او را چون حضورى مىرسد * از پى هجرش سرورى مىرسد

من نمىآرم ز وصلش بوى برد * كوى ؟ ؟ ؟ و صلى برد از من دستبرد

شهريارش كفت اى درويش من * دعوى افلاس كردى پيش من

كر نمىكوئى دروغ اى بينوا * مفلسىّ خويش را آور كوا

كفت تا جانم بود مفلس نيم * مدّعيم اهل اين مجلس نيم

ليك چون در عشق كردم جان‌فشان * جان فشاندن هست مفلس را نشان

در تو اى محمُود كو معنى عشق * جان‌فشان ورنه مكن دعوى عشق

اين بكفت و رفت جانش از جهان * داد جان بر رُوى جانان ناكهان

چُون بداد آن رند جان بر خاك راه * شد جهان محمُود را زين غم سياه

كر به نزديك تو جانبازيست خُورد * تو درآ تا خود ببينى دستبرد

كر ترا كويند يك ساعت درآ * تا تو زين ره بشنوى بانك درا

چُون چنين بىپا و سر كردى مدام * كآنچه دارى جمله در بازى تمام

چُون درافتى تا خبر باشد ترا * عقل و جان زير و زبر باشد ترا

وادى سيّم در بيان معرفت

بعد از آن بنمايدت پيش نظر * معرفت را وادى بىپا و سر

هيچ‌كس نبود كه نه اين جايكاه * مختلف كردد ز بسيارىّ راه

هيچ ره در وى نه آن هم ديكر است * سالك تن سالك جان ديكر است

باز جان و تن ز نقصان و كمال * هست دايم در ترقّى و زوال

لاجرم بس ره كه پيش آيد پديد * هر قدم بر جدّ خويش آيد پديد

كى تواند شد درين راه جليل * عنكبوت مبتلا هم سير پيل

سير هركس تا كمال او بود * قرب هركس حسب‌حال او بود

كر بپرّد پشهء چندان‌كه هست * كى كمال صرصرش آيد بدست

لاجرم چون مختلف افتاد سير * همروش هركز نكردد هيچ طير

معرفت ز اينجا تفاوت يافته است * اين يكى محراب و آن بت يافته است

از سپهر اين رَه عالىصفت * چُون بتابد آفتاب معرفت

هريكى پيدا شود بر قدر خويش * بازيابد در حقيقت صدر خويش

سير در آتش همه روشن بود * كلخن دنيا بر او كلشن بود

مغز بيند در درون پوست او * خود نه‌بيند ذرّهء جز دوست او