بستان السياحه ( فارسي ) — الصفحة ١٤
ذكر شيخ ابو الخير
شيعهء اماميّه و اسماعيليّه و زيديّهاند و مىشايد كه از طوائف ديكر در آن كشور بوده باشد و راقم مشاهده ننموده باشد عموما مردم آنجا قليل الفهم و كثير الحماقة و برهنه و عور و از مراتب دانش و بينش دور و از ملبوسات و ماكولات لذيذه مهجورند امّا عيش و سرور و نشاط و طرب بر مزاج ايشان غالب و بر روش حيوانات زندكانى نمايند بعضى از اهل سودان در علوم غريبه دانا و در فنون عجيبه توانا مىباشند و كفتهاند كه لقمان حكيم از ملك نوبه بوده و از همين اقليم ظهور نموده و تربيت در اقليم سيّم يافته و برف و يخ در آن كشور نمىباشد و در آن زمين در موسم تابستان در اكثر مواضع باران مىبارد و ميوه سردسيرى مانند به و كلابى و انكور و امثالهم ندارد و اكثر فواكه كرمسيرى نيز در آن كشور نمىباشد فقير در بعضى اراضى ان اقليم كرديده و مصاحبت برخى از معارف آنجا رسيده بهترين بلاد آن كشور سرانديب و نوبه و سنّار و حبشه و بربر است عقاقير و معادن در آنجا موفور و قافله و قرنفل و آبنوس و بقم و صندل و عنبر و فلفل و عود و كافور و ياقوت و الماس و طلا و غيرهم نامحصور است
ذكر شيخ ابو الخير
ذكر شيخ ابو الخير
ان بزركوار كويا از ديار نوبه يا تكرور بود فقير او را در كشور اناطولى ملاقات نمود سيّاح ديار معارف و سبّاح بحار لطائف بود جهانديده و كرم و سرد روزكار چشيده و بكنج خاموشى آرميده بود و چند كاهى همسفر و همسفره بوديم و ابواب مصادقت بر روى يكديكر مىكشوديم روزى فقير از خدمت آن معرفت مصير پرسش نمود كه لايق سياحت كيست و منافع سير و سفر چيست پاسخ داد كه منافع سير فراوان و فوائد آن بىپايان است در سفر علوم بسيار و فنون بيشمار بدست توان آورد و غرايب ايّام و عجايب شهور و اعوام توان مشاهده كرد و چون كسى در غربت به ورطهء محنت و بوطهء زحمت افتد مانند زر خالص كردد و مؤدّب و مهذّب شود و تجربهها كه مدّت العمر بدان فايده توان كرفت حاصل كند و ترقى كلى در سفر روى مىنمايد خواه از راه معنى و خواه از روى صورت چنانچه بزركى فرموده رباعى
مردى كه سفر كند پسنديده شود * خاك قدمش سرمهء هر ديده شود
پاكيزهتر از آب نباشد چيزى * يك جا كه مقام كرد كنديده شود
آيات و اخبار در سياحت نمودن و سفر كردن بسيار وارد شده من جمله آيهء شريفه سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ نصّ صريحست در سياحت نمودن و اين رباعى از جناب سرور اولياء بهغايت مشهور است و در السنة و افواه مذكور رباعى
تغرّب عن الأوطان فى طلب العلى * فسافر ففى الأسفار خمس فوائد
تفرّج همّ و اكتساب معيشة * و علم و آداب و صحبة ماجد
و از حضرت عيسى ع مرويست كه مرد در وطن قدرى ندارد چون غربت اختيار كند و سياحت نمايد هرآينه قدر و قيمت وى بيفزايد و بزركان كفتهاند آسمان كه پيوسته در سفر است لاجرم از همه بالاتر است و زمين كه همواره در سكون است پايمال هر عالى و دون است ياقوت در معدن خويش حجر است و چون سفر كند خلق را يوز و شير در بيشه بىنامونشان است و چون متحرّك شود اسمش شير ژيان عود در جاى خود هيزم است و چون سفر كند معطّر ساز دماغ مردم بيت
سفر مربى مرد است و آستانهء جاه * سفر طبيب مريض است و كيمياى نظر
درخت اكر متحرّك شدى ز جاى بجاى * نه جور ارّه كشيدى و نه جفاى تبر
و نيز بموجب السّفر وسيلة الظّفر مرد در سفر بر مراد خود ظفر يابد و سيّاح تجربه كار بصداى هر غولى و به آواز هر بوالفضولى دل نتابد و عقب هر شخص نرود و سخن هر كس نشنود و كيد و مكر مدّعيان بداند و اهل ظاهر و باطن و حق و باطل را فرق كند و جسم از جان و يقين از كمان امتياز دهد دل او آرام كيرد و خاطرش صفا پذيرد حيرت و تردد از وى برخيزد بداند كه با كدام شخص آميزد و چه چيز سعادت و شقاوت انكيزد پسند عقل كدام و جهل را چه مقام است بدانكه سياحت بر سه كونه است اوّل سياحت انسان دويّم سياحت كتب فراوان سيّم سياحت بلدان و هريك از اين سياحت سهكانه شروط بسيار دارد بالجمله اكر كسى دوازده شرط بر خود