بستان السياحه ( فارسي ) — الصفحة ٣٣٦
ذكر صوفى
كم است كويند هر روز بعد از زوال آنجا اندك باران بارد و ميوه كرمسيريش فراوان و مركّباتش ارزانست و جامهاى خوب در آنجا بافند مردمش همكى عرب و زيدى مذهب و ملوك آن ديار سادات صحيحالنسباند و مانند خلفاى بنى عبّاس لقب دارند و خود را امام مفترض الطّاعة پندارند و در آن هنكامى كه راقم از نواحى آن عبور نمود حاكم آنجا المنصور باللّه على بود اكرچه راقم صنعا را مشاهده نكرده امّا اهل آن ديار بسيار مشاهده شده و جمعى از اكابر آن شهر را ديده و بصحبت ايشان رسيده است
ذكر صندوقلى
ذكر صندوقلى
قصبهايست از قصبات اناطولى در زمين هموار واقع و طرف شمالش فىالجمله كرفته و ساير اطرافش واسع است قرب دو هزار باب خانه در اوست و قراى چند مضافات اوست آبش خوشكوار و هوايش سازكار و مردمش حنفى مذهب و خوشمشربند همكى تركزبان و مهربانند و باغات فراوان دارد و در نواحى آن قصبه طايفه از طوايف تركمان سكونت دارند و طريق ييلاقش و قشلاقش سپارند بزرك ايشان محمود بيك نام بود و در اكثر اطوار حميده از امراى اناطولى كوى سبقت مىربود
ذكر صوفى
ذكر صوفى
راقم از خدمت عارف معارف هو الحاج محمد جعفر قراكوزلو قدّس اللّه سرّه سؤال نمود كه معنى صوفى چيست و صوفيّه كدامند در جواب فرمود كه لفظ صوف در لغت عرب پشم را كويند و صوفى پشمپوش را خوانند و در عرف صوفيّه طايفهاند كه اهل رياضت و مجاهدهاند مولانا قاضى نور اللّه شوشترى در كتاب مجالس المؤمنين و در ذكر مجلس صوفيّه بدين عبارت فرموده كه صوفيان صافىطوبت كه نزد سالكان مسالك طريقت و مؤسّسان قواعد شريعت و حقيقت مقصود از ايجاد عالم و اختراع بنىآدم بعد از ايجاد جواهر زواهر انبياء و ائمّه هدى عليهم صلوات اللّه الملك الاعلى وجود فايض الجود اين طايفه كرام و اصفياى عظام كثرهم اللّه بينالانامست كه بميامن توفيق الهى از ادنى مراتب خاك با على مدارج افلاك ترقى نمودهاند و از حضيض خمول بشريت به اوج قبول ملكيّت تلقى فرموده انتهى كلامه و مير سيّد شريف محقق در شرح مطالع فرموده كه انّ سعادة العظمى و المرتبة العليا للنّفس النّاطقة هى معرفة الصّانع تعالى بماله من صفات الكمال و التّنزّه عن النّقصان و بما صدر عنه من الآثار و الافعال فى النّشاة الأولى و الآخرة و بالجملة معرفة المبدا و المعاد و الطّريقة الى هذه المعرفة من وجهين احدهما طريقة النّظر و الاستدلال و ثانيهما طريقة اهل الرّياضة و المجاهدة و الطّريقة الأولى ان التزموا ملّة من ملل الأنبياء فهم المتكلّمون و الّا فهم الحكماء المشّائيّون و الطّريقة الثّانية ان وافقوا فى رياضتهم احكام الشّريعة فهم الصّوفيّة و الّا فهم الحكماء الإشراقيّون فلكلّ طائفتان يعنى بدان به درستى كه سعادت عظمى و مرتبه عليا از براى نفس ناطقه انسانى معرفت صانع است تعالى و تقدّس به آنكه از براى اوست صفات كماليّه و منزّه است از نقايص امكانيّه و آنچه صادر مىشود از صانع از آثار دنيا و آخرت و بالجمله معرفت مبدا و معاد كمال نفس ناطقه است و طريق تحصيل آن به دو وجه ميسّر كردد يكى طريق اهل نظر و استدلال و ديكر اهل رياضت و مجاهدت روندكان طريق اوّل يعنى اهل نظر و استدلال اكر ملازم و متابع ملّت نبىاند يعنى در هر زمان و در هر ملّت پس ايشان را متكلم كويند و اكر تابع و منقاد نبى زمان خود نيستند ايشان را حكماى مشائى نامند و سالكان طريق ثانى يعنى اهل رياضت و مجاهده اكر تابع دين و منقاد نبى زمان خودند و رياضت و مجاهدهء ايشان بقانون و قرارداد پيغمبر آن زمانست ايشان را صوفيّه مىخوانند و اكر رياضت و مجاهدهء ايشان موافق قانون و قرارداد نبى آن زمان نيست ايشان را حكماى اشراقى كويند و مراد آن نيست كه همين لفظ را بعينه مىكفته باشند زيرا كه اين لفظ عربيست مثلا در ميان جماعتى كه تكلّم به عبرى و سريانى و غير آن كنند هريك فرقه لفظى بقانون خود از براى تسميهء أشياء قرار دادهاند و موصوفين به اين اوصاف در لغت عرب صوفى است و آن سه لفظ ديكر نيز بدين طريقست بنابراين تقسيم و تعريف اهل رياضت و مجاهدهء تابع شريعت مقدّسه را صوفى كويند پس وضع اين لفظ از براى اين طايفه از زمان آدم الى يوم القيامه است پس در هر زمان و در هر ملّت فرقه صوفيّه بودهاند و بطريق رياضت و مجاهده و تصفيه و تخليه عمل مىنمودهاند و بدين مضمون محقّق طوسى در بعضى كتب خود و مولانا قاضى نور اللّه شوشترى بيان كردهاند و سيّد حيدر آملى كه شيخ محمّد بن ابى جمهور لحصاوى در بعضى از رسايل كلاميّه خود جناب سيد را بسيّد علامه صاحب الكشف الحقيقى تعريف نموده و جناب سيّد الحق يكانه عصر خود بوده و در علوم ظاهرى و باطنى تاليفات مفيده نموده در كتاب جامع الاسرار