بستان السياحه ( فارسي ) — الصفحة ٢٨٦
ذكر عثمان بيك ابن عمر آقا
كسى به از صديق * وز پى او نبود از احرار
كس چه فاروق لايق اين كار * بعد فاروق جز بذو النّورين
كار ملّت نيافت زينت و زين * بود بعد همه بعلم و وفا
اسد اللّه خاتم الخلفاء
و بر طبق حديث نبوى ص
الخلافة ثلاثون سنة
خلافت خلفاء ثابت است و چون اكثر اسماء حسنى چهار حرفى است لهذا لازم مىبايد كه خلفاى حضرت رسول چهار باشند مثل قادر و قاهر و عليم و حكيم و عظيم و رحيم و قديم و خالق و رازق و ظاهر و باطن و امثال اينها بسيار است و نيز اسماء انبياء عظام بيشتر چهار حرفيست مانند آدم و لامخ كه اسم حضرت نوح است و خليل و يوسف و ايّوب و موسى و عيسى و يوشع و محمّد و رسول و خاتم و همچنين عالم چهارند عالم ناسوت و عالم ملكوت و عالم جبروت و عالم لاهوت و نيز كتب سماوى چهارند تورية و انجيل و قرآن و زبور كذلك مقامات چهارند شريعت و طريقت و معرفت و حقيقت و عناصر نيز چهارند آب و آتش و خاك و باد و رود نيز چهارند جيحون و سيحون و نيل و فرات و ايضا اركان كعبه چهارند زمزم و طواف و مقام و وقوف و عرفه و احرام و مشعر و مسجد و منبر و امام و مسلم و مؤمن و عالم و عارف و عادل و عامل و هادى و عاقل و طريق و مذهب و نجات و كتاب و حساب و صواب نيز چهارحرفيند و امثال اينها فراوانست و از اين كلمات معلوم شده است كه خلفاء بايد چهار باشند و از لفظ خلفاء و از حديث الإسلام غريب مفهوم مىكردد كه خلافت منحصر به چهار نفر است خلاصه آنكه بيت
چراغ مسجد و محراب و منبر * ابو بكر و عمر عثمان و حيدر
اجماع علماء بعد از صحابه حجّت است و خبر
لا تجتمع امّتى على الضّلالة
شاهديست واضح و اجتهاد و راى و قياس از علماء جائز است و مجتهد مصيب است اكرچه خطا كند و رستكارى در متابعت مذهب حنفيّه و مالكيّه و شافعيّه و حنبليّه است و سبّ شيخين كفر است و معاويّة خال المؤمنين است و تكفير اهل قبله جائز نباشد بيت
هركه شد اهل قبله بر تو پديد * كه به آوردهء نبى كرويد
كرچه صد بدعت و خطا و خلل * بود او را ز راه علم و عمل
مكن او را به سرزنش تكفير * مشمارش ز اهل نار و سعير
و بعد از اين تقريرات فرمودند كه عقايد اصول و فروع اهل سنّت بسيار است و ما همينقدر بيان نموديم كه عاقل را اينقدر پسند است العاقل يكفيه الإشارة و صلّى اللّه على محمّد و آله اجمعين
ذكر دنقله
ذكر دنقله
دار الملك حبش است كويند مدينهء خوش است فقير نديده
ذكر دنبلى
ذكر دنبلى
بضمّ دال طايفهايست از طوايف كرد اكنون از طايفهء قزلباش محسوب مىشود همكى تركزبان و شيعهء اماميّهاند مسكن ايشان ولايت خوى است امراى ذيشان و خوانين سلطنتنشان از آن طايفه برخواستهاند و به زيور عدل و داد آراستهاند و بعضى از ايشان شجاع و دلير و در دقت امور ملكى بىنظيرند منجمله احمد خان و فرزندان او جعفر قلى خان و حسينخان مدّتها حكومت خوى نمودند و در ظلّ معدلت ايشان اهل آن نواحى دلشاد بودند چون هر بهارى را خزانى و هر آغازى را پايانى مقرّر و هر اقبالى را زوالى و هر بهجتى را ملالى مقدّر است بيت
كنج بىمار و كل بىخار نيست * شادى بىغم در اين بازار نيست
لهذا در زمان ملوك قاجاريّه منقرض شدند راقم بعضى از آن خاندان را ديده و بصحبت ايشان رسيده بود منجمله احمد خان ابن جعفر قلى خان در خوى ساكن است مخلص درويشان و معتقد ايشانست مكرّر ملاقات شده و آقا على برادر جعفر قلى خان جوانى بود كه به فضايل انسانى آراسته و در هندوستان بعالم جاويد رحلت نمود
ذكر دنزلى
ذكر دنزلى
لفظ دنز مخفّف دنكز است و دنكز در لغت ترك دريا را كويند ولى نسبت اوست به دريا و چون در آن شهر آب فراوان و از هر طرف روانست بدين مناسبت آنجا را دنزلى كويند قصبهايست شهرمانند و شهركيست خاطرپسند آبش از همان مكان بيرون مىآيد فراوان و معتدل و هوايش سازكار و به سردى مايل قرب پنجهزار باب خانه در اوست و چند ناحيهء معموره مضافات اوست فواكه سردسيريش فراوان و حبوب و غلّاتش ارزان و آبش در جميع خانها در جريانست و در همه خانها باغ دلكشا و بوستان روحافزاست به اعتقاد فقير آن شهر باغچه سراست كثرت فواكه در آن ديار به مرتبهايست كه رسم خريد و فروخت نيست سكنهاش عموما حنفىمذهب و خوشمشرب و باادبند و ديكر نصارى و در نواحى آن علىاللّهى بسيار و اقلّ قليل مريد حيدر كرّارند همكى خوبصورت و نيكسيرت و غريبدوست و حكيممنش و درويشروشند فقير مدّت نه ماه در آن شهر توقّف نموده و با اشخاص نيكمحضر و صاحب معرفت طريق معاشرت پيموده اكر ذكر همه نمايم از مطلب بازمانم بذكر يك نفر ايشان كفايت مىكنم
ذكر عثمان بيك ابن عمر آقا
ذكر عثمان بيك ابن عمر آقا
حاكم آن ديار و شهريار معرفتشعار بود و به كثرت دولت و مكنت و افزونى جاه و منزلت كم كسى به او برابرى مىنمود و با زمرهء علماء و فرقهء عرفاء و طايفه حكماء بهغايت محبّت و ارادت داشت و همواره تخم اخلاص و ارادت بر زمين قلوب دانشمندان هر قوم مىكاشت و از علوم رسميّه و فنون ادبيّه بهرهمند و در ميدان عرفان سر