بستان السياحه ( فارسي ) — الصفحة ١٦٢
ذكر بمباى
غافل نكرداند نخست يزدان دويّم دل سيّم روان پير طريقهء ديكر آنكه هنكام ذكر سوراخ راست بينى را كرفته نام ايزد را از يك تا شانزده بشمارد و در هنكام شمردن نفس بالا كشد آنكاه هر دو سوراخ بينى را كرفته شصت و چهار دفعه نام ايزد كفته و در وقت رها كردن نفس از سوراخ راست بيست و دو بار بكويد هنكام شمردن نفس را بالا كشد و از شش كذرانيده هفتم خوان برساند و از كثرت ذكر به جائى رسد كه پندارد نفس مانند فوّاره مىجهد و هفتم خوان هفت‌پايه را نامند بدين موجب اوّل نشستن‌كاه دويّم تهىكاه سيّم ناف چهارم دل صنوبرى پنجم ناى كلو ششم ميان دو ابرو هفتم تارك سر و ميان سر رسانيدن كار كاملانست و كسى كه نفس را بدانجا رساند خليفه يزدانست طريقهء ديكر آنكه بفرمان پير دست از كارهاى بيهوده و افعال ناستوده بردارد و به كوشهء خلوت روى آورد و دل بعالم بالا بندد و بدل يزدان كويد بىحركت زبان و بهر لغت كه خواهد مانند تركى و تازى و فارسى و غيره رواست طريقهء ديكر تصوّر پير است در حين ذكر و ايشان كويند آنچه در حقيقت جامعه انسان است مجموع كائنات از علوى و سفلى مفصّل آنست اكرچه يزدان از زمان و مكان معرّا و از حلول اجساد و اتّحاد اجسام مبرّاست امّا نسبتى ميان ايزد تعالى و قلب صبورى واقعست بنابرآن پيكر پير را به طريقى كه فرمايد بدل كيرد و چنان داند كه حاضر و ناظر است و حقيقت پير را چكونه و بىمثل و نمونه داند و از جميع الوان و اشكال و صفت معرّا و منزّه شناسد و پيوسته از اين انديشه جدا نشود و از ذكر پير غافل نكردد و همه حواس ظاهرى و باطنى را بر آن كمارد و با وجود آن خيال جميع موجودات را عدم انكارد در آن حال لاشك كيفيّت غيبيّت و بيخودى رخ نمايد و ابواب بىرنكى بر رخ سالك كشاده كردد و جمال يكرنكى ظاهر شود و خيال دوئى از ميان برخيزد و بىاختيار نداى لا موجود الّا اللّه از نهادش برآيد و ليس فى الوجود الّا هو سرايد رباعى
كر كل بود انديشه تو كل باشى * ور بلبل بىقرار بلبل باشى
تو جزوى و او كل است كر روزى چند * انديشهء كل كنى يقين كل باشى
و صلّى اللّه على محمد و آله
ذكر بمباى
ذكر بمباى
بفتح باء و سكون ميم و باء مع الالف و باء اضافى بندريست موصوف و در كثرت دولت و جمعيّت معروفست از بنادر كجرات و بقولى از دكن است از اقليم دويّم هوايش كرم و آبش از چاه و به دو خاكش همواره سبز و خرّم و ميوهء كرمسيريش وسط و فراوان و غلّه‌اش ارزان است در كنار بحر هند واقعست و سه طرفش دريا و طرف ديكرش واسع سكنه‌اش اكثر هندوان و مقتدر فرنكان و ديكر مسلمان و ديكر كبران و ديكر اسماعليان و ديكر اهل ايمان تقريبا سى هزار باب خانه در اوست و نواحى آباد و قراى معموره مضافات اوست باغات خوب و چند بركهء بزرك دارد قرب نود سال مىشود كه جماعت انكليس آن بندر را كرفته دارالأماره نموده‌اند و در كنار از شهر يك ميل دور حصار محكم از سنك تراشيده احداث كرده‌اند و از توب و تفنك و ساير آلات جنك چنان مستحكم نموده‌اند كه خرد خورده بين از مشاهدهء آن قلعه متين در بحر حيرت مىافتد و قرب هزار خانهء عالى در اوست و متاع روم و چين و فرنك و هند و سند و غيرهم در آن بندر بىحد و مرّ است ارباب دولت و اصحاب تجارت از هر ملّت در آنجا فراوانند ظلم و تعدّى در آنجا نباشد و هركس هرچه داشته باشد و هر مذهبى و كيشى كه دارد مزاحم او كس نكردد چنان كه هندوان بتخانه دارند و مسلمانان در مسجد نماز كذارند و نصارى كليسا و كبران آتشكده دارند و هركس روش مذهب خود را به عمل آرند بيت
بهشت آنجاست كه آزارى نباشد * كسى را با كسى كارى نباشد
اكرچه در تمامت كشور هندوستان همين وضع و طور نه ظلم است و جور روزى راقم بطريق تفرّج در بمبائى كردش مىنمود ناكاه به محلّى عبور كرده طرفه سيرى مشاهده شد و عجيب فرقه به نظر آمد من‌جمله دو سه نفر از رياضت‌كشان هندوان ملاحظه شد كه يكى خود را آويخته و ديكرى پاى خود را جفت نموده و دستها را افراشته ايستاده بود يكى ديكر على الدّوام تردّد مىكرد و يكى ديكر روى به آفتاب كرده عبادت مىكرد و چند نفر از مسلمانان مشاهده شد كه يكى دست