معجم الأدباء ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١١٨

86 - احمد بن سعيد بن عبد الله دمشقى [ 2 ]

اسماعيل صفار و جز او ، از او روايت كنند . محدثى صدوق بود . به سال 306 در گذشت .

مرزبانى در كتاب خود از او ياد كرده است و گويد كه ابو بكر محمد بن قاسم انبارى از احمد بن سعيد حكايت كرد كه گفت : من معلم فرزندان معتز بودم . احمد بن يحيى بن جابر بلاذرى كسانى را وا داشت كه از قبيحه مادر معتز بخواهند كه مرا به حضور پذيرد . قبيحه اجابت كرد يا مىخواست اجابت كند . چون خبر به من رسيد خشمگين و متفكر به خانه نشستم . كه از آن زن خبرهايى به من رسيده بود . در اين حال ابو العباس عبد الله بن معتز كه هنوز سيزده سال از عمرش گذشته بود شعرى براى من فرستاد ، و آن شعر اين است [ 1 ] :

اصبحت يا ابن سعيد حزت مكرمة * عنها يقصّر من يحفى و ينتعل

سربلتنى حكمة قد هذّبت شيمى * و اجّجت غرب ذهنى فهو مشتغل

اكون ان شئت قسا فى خطابته * او حارثا و هو يوم الفخر مرتجل

و ان اشأ فكزيد فى فرائضه * او مثل نعمان ما ضاقت بى الحيل

او الخليل عروضيا اخا فطن * او الكسائىّ نحويا له علل . . .

و فى فمى صارم ما سلّه احد * من غمده فدرى ما العيش و الجذل

عقباك شكر طويل لا نفاد له ت * بقى معالمه ما اطّت الابل

« قس » قس بن ساعدهء ايادى است . و « حارث » ، حارث بن حلّزه است كه قصيدهء

[ 1 ] اى ابن سعيد حائز مكرمتى شده‌اى كه هركس چه آنان كه برهنه پاى راه مىروند چه آنان كه كفش مىپوشند از آن قاصرند . از حكمت جامه‌اى بر من پوشانيدى كه اخلاق مرا پاكيزه ساخت و ذهنم را افروخته داشت . اكنون اگر بخواهم در خطبه چون قس بن ساعده توانم بود يا در شعر و بداهت همانند حارث بن حلّزه و يا در علم فرائض چون زيد بن ثابت انصارى و ابو حنيفه نعمان بن ثابت ، در عروض همانند خليل هستم آن مرد داناى زيرك و در نحو همپايهء كسائى . . . در دهان من زبان من چون شمشيرى بران است كه اگر كسى آن را از غلاف بركشد داند كه زندگى چيست و طرب چيست بدرقه تو باد سپاسى طولانى و پايان‌ناپذير كه آثار آن تا ابد بر جاى بماند .