طبقات الصوفية ( فارسي ) — الصفحة ١٧

اختلاف نسخه‌ها

و منتهاى آن ، و وقوف بر نعمت‌هاى وى و شناختن معاذير 22 خلق .

و ديگر 23 علم حقيقت است و آن علم حيات است ، علم خضر ، عليه السلام 24 ؛ وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً « 1 » ، و عَلى ما لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْراً « 1 » . اما علم فقه را مىگويد ، عز و جلّ 25 ؛ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ « 3 » ، كُونُوا رَبَّانِيِّينَ « 4 » ، فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ « 5 » . و آن نص قرآن است يا مقتضاى آن ، يا قياس ور آن 26 و نص 27 سنت است يا مقتضاى آن يا قياس ور آن 28 يا اجماع فراخ است يا تنگ و قياس بران 29 ، يا آثار مجتهدان ، اثر 30 نيكو از مرد مرضى از سلف امين در عقدهء دين و دانا به اختلاف و قادر در 31 استنباط 32 .

و اما علم وعظ را مىگويد : فَلَوْ لا كانَ مِنَ الْقُرُونِ 33 الآية 34 « 6 » لَوْ لا يَنْهاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ الآية « 7 » وَ لَوْ رَدُّوهُ الآية « 8 » وَلَّوْا إِلى قَوْمِهِمْ مُنْذِرِينَ « 9 » .

و علم وعظ : تهديد است بىتقنيط 35 و وعد است بىامن 36 و دلالت است بىمعرفت 37 زيادت و نقصان در ايام و 38 روزبهى .

اما علم تعبير 39 را مىگويد : وَ قالَ لِلَّذِي ظَنَّ « 10 » ، اصل او ظن است و قياس و خاطر ، اما چون ببود 40 حقيقت است ، آن را مىگويد : قَدْ جَعَلَها رَبِّي حَقًّا « 11 » .

اما علم طب را مىگويد 41 : علم الانسان ما لم يعلم « 12 » ، و اصل او تجربت است و حيلت ، و آن مباح است و نيكو 42 و عفو 43 . و شافعى گويد : العلم علمان علم الاديان و علم الابدان 44 .

اما علم نجوم را مىگويد : وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ « 13 » . و آن چهار قسم است :

قسمى ازو 45 واجب است و آن علم نشان گرفتن است و دليل بر قبله و شناختن اوقات نماز 46 .

( 1 ) قرآن ، كهف / 65 و 68 . ( 3 ) قرآن ، توبه / 122 . ( 4 ) قرآن ، آل عمران / 79 . ( 5 ) قرآن ، نخل / 43 و انبيا / 7 . ( 6 ) قرآن ، هود / 116 . ( 7 ) قرآن ، مائده / 63 . ( 8 ) قرآن ، نساء / 83 . ( 9 ) قرآن ، احقاف / 29 . ( 10 ) قرآن ، يوسف / 42 . ( 11 ) قرآن ، يوسف / 100 . ( 12 ) قرآن ، علق / 5 . ( 13 ) قرآن ، نحل / 16 .