التعريف بطبقات الأمم — الصفحة ١١٣

نقد چاپ شيخو وترجمهء بلاشر

الف - خود قاضى صاعد چنان‌كه قبلا ذكر كرديم ، آن كتاب را از آثار مربوط به أصول پزشكى ندانسته وتصريح كرده است كه از كتابهاى مؤلّفان سرشناسى ، همچون :

بقراط وجالينوس نبوده است ؛ بلكه اثرى عملي وكاربردى واز مجموعه‌هاى دم دستى مسيحيان بوده است ؛

ب - چنان‌كه رينود « 1 » ، نيز گفته است :

اين احتمال به‌طور كلّى امكان‌پذير نيست ؛ زيرا در زبان عربى ، كتاب بقراط ، هميشه به عنوان الفصول ناميده وشناخته مىشده است . « 2 »

ج - كتاب بقراط ، از مجموعه‌هاى مسيحيان نبوده است ومزيد بر آن ازنظر قاضى صاعد هم كتابي بوده ، شناخته شده .

بلاشر علاوة بر آن احتمالها ، بدون اينكه در باب واژهء مذكور ، توضيحي بتواند ارائه كند ، مىافزايد كه ممكن است ، اين كتاب از متون درسى پزشكى در اسپانياى دورهء ايزيدريوسى بوده باشد . « 3 » كه البتة سخن وى بيش از يك احتمال نيست وهيچ ارزش ديگرى ندارد . « 4 »

10 . البتة سخن را بيش از اين ، در نقد چاپ شيخو وترجمهء بلاشر ديگر به درازا نمىكشانيم ؛ ولى يادآورى اين نكته ضروري است كه بلاشر ، براي تصحيح متنى كه مىخواسته ترجمه كند ، دست‌كم به نسخهء ملّى پاريس ويا به نسخه‌هاى معرّفى شده توسّط بروكلمان در 1898 م ، يعنى چاپ نخست كتابش ويا به نسخه‌هاى لندن واستانبول كه توسّط خود شيخو معرّفى شده بودند ، مىبايستى مراجعه مىكرد ؛ تا از راه مقابلهء نسخه‌ها به تصحيح نسبى متن تاريخي علمي عظيمى دست مىيافت كه هم از اعلام ناشناختهء زيادى پر است وهم از اهميّت جهانى وسنديت تاريخي ارزشمندى

( 1 ) . J . P . H , duaneR ( 2 ) . 432 . P ( 3 ) . پلسنر ، 247 . ( 4 ) . همان جا .