تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — الجزء ١، الصفحة ٤٩٠

فصل هفتم در حيات حضرت حقتعالى

فصل هفتم در حيات حضرت حقتعالى

فصل هفتم در حيات حضرت حقتعالى

حىّ در كلام عرب مقابل ميّت آمده وحيوان خلاف موات است ؛ ودر إضافات وتركيبات گوناگون نيز بكار رفته كه ربطى بمورد بحث ما ندارد ، وآنچه بايد در اين فصل دانست ، اينستكه حيات را بر شش‌وجه استعمال كرده‌اند ، از اينقرار :

1 - حياتي كه در نبات وحيوان وجود دارد واز آن بقوّهء ناميه تعبير كرده‌اند ؛ مانند :

أَنَّ اللَّهَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها . 2 - حياتي كه براي قوّهء حسّاسّه بكار رفته وبحيوان اطلاق شده ، نظير : إِنَّ الَّذِي أَحْياها لَمُحْيِ الْمَوْتى كه بقوّهء حسّاسّه اشاره دارد . 3 - حياتي كه بقوّهء عاقله ناظر است ، مثل : « أَ وَمَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ » 4 - حياتي كه بمعناى رفع غم وايجاد لذّت بوده وراحت جامعهء انساني در آن است ، مانند : « وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ » كه شهيد شدن در جهاد با كفّار حربي عين حيات در نزد پروردگار ميباشد ؛ 5 - حيات اخروى وأبدى كه بسبب كاربرد عقل وعلم ومعرفت وايمان حاصل آمده وبصدق كريمهء : « يا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَياتِي » بمعناى حيات اخروى آمده كه دائمي است . 6 - حياتي كه حضرت حقتعالى را بدان وصف ميكنند ، نظير آية : « هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ » * بدين معنى كه خداوند زنده وپاينده‌ايست كه هرگز مرگ در وجود أو راه ندارد ؛ وحيات يا تامّ وتمام است ويا إضافي .

در تعريف نخستين ، وجود چيزى را براي نفس خود بحيات تامّ وبراي غير بحيات إضافي تعبير كرده‌اند ؛ امّا حضرت حقّ كه موجود لنفسه ميباشد ؛ حىّ بحيات تامّه بوده وهرگز موتى بدو راه ندارد وخلق برعكس ذات حقّند ؛ ولذا حيات در آنها أمرى إضافي