تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — الجزء ١، الصفحة ٢٤٥
فصل پنجم در ظهور موجودات از باء بسم اللّه وأسرار آن
فصل پنجم در ظهور موجودات از باء بسم اللّه وأسرار آن
فصل پنجم در ظهور موجودات از باء بسم اللّه وأسرار آن
نخست بايد دانست بقول شيخ سيّد حيدر آملي ، « 1 » حضرت حقّ - جلّت عظمته - تنزّل وتعيّن كرده وهمانند الف كه بصورت حروف وكلمات ظاهر ميگردد ، أو نيز از مرتبهء اطلاق بصورت خلق مقيّد شده ومعبود بسبب نقطهء تعيّنى وجودي مسمّى به إمكان ، كه در تحت وجود باء واقع است ؛ گاهى بعقل اوّل وگاه ديگر بروح أعظم ظهور وتنزّل ميكند وبدين ظهور ، عابد وعبد از معبود وربّ متمايز ميگردد ؛ زيرا تعيّن الف مجرّدى كه بمثابهء ذات است بصورت باء مقيّد ، جز بسبب نقطهء تعيّن بائى نبوده وبهمين ملاحظه باء از الف متمايز ميشود ؛ چنانكه الف نيز چون از حضرت اطلاق خود بحضرت تقييد ودر صورت باء يا نخستين مرتبه از مراتب عالم كثرت مقيّد گردد ؛ اين تمايز جز بنقطهء بائى تحقّق نخواهد يافت ؛ بهمين مثابه حضرت حقتعالى چون از حضرت ذات ومقام اطلاق وصورت أحدى در حضرت واحديّت وصورت امكان تنزيل نمايد ؛ تمايز اين وجه مقيّد از حضرت حقّ ؛ جز بنقطهء عنديّت إمكانى نبوده ، واوّلين صورت مقيّد حضرت حقّ بممكنات را گاهى عقل اوّل وگاه ديگر روح أعظم وبملاحظهء ديگر بنور نامند ؛ چنانكه صورت مقيّد حروفى را نيز بباء وجيم ودال ولام وحروف ديگر موسوم داشتهاند ؛ وبلحاظ اهميّت راز وسرّ همين معنى است كه از حضرت رسالت پناهى وارد
( 1 ) - تفسير المحيط الأعظم والبحر الخضم ، في تأويل كتاب اللّه العزيز المحكم ؛ حقّقه وقدّم له : السيّد محسن الموسوىّ ، وزارت ارشاد 1416 .