تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — الجزء ١، الصفحة ٢٠٩
فصل دوّم در مكّى يا مدنى بودن وأسامي سورهء فاتحه واهميّت آن
فصل دوّم در مكّى يا مدنى بودن وأسامي سورهء فاتحه واهميّت آن
فصل دوّم در مكّى يا مدنى بودن وأسامي سورهء فاتحه واهميّت آن
جار اللّه زمخشري در تفسير كشّاف گويد : أكثر أهل تفسير برآنند كه سورهء فاتحه نخستين سوره‌ايست كه بر محمّد ( ص ) نازل شده وپس از آن سورهء قلم نازل گشت ، ولذا فاتحة الكتاب سوره‌ايست مكّى ونزول آن در مكّهء مشرّفه ميباشد ، وسپس همين سوره بار ديگر در مدينه وآنهم در حين تحويل قبله از بيت المقدّس به بيت الحرام يا خانهء كعبه نازل گرديد ودر اين دو نزول ، كمترين اختلافى در سورهء مزبور پديدار نگشت ؛ وبرخى هم عقيدة به نزول آن تنها در مدينه دارند وبس ؛ ودر اينصورت آنان بايد بدين پرسش پاسخى درست بدهند كه با قبول اين نظريّه ، با توجّه بنماز گزاردن پيغمبر أكرم ( ص ) در مكّه ، آيا فاتحه الكتاب را در نماز خود نميخواند ؟ واگر نميخواند ، چه سوره‌اى را بجاى آن تلاوت وقرائت مينمود ؟ ، در حاليكه در حديث از پيامبر أكرم ( ص ) وارد است : « لا صلاة الّا بفاتحة الكتاب » واگر ميخواند ، از دو وجه بيرون نيست : يا فاتحه الكتاب تنها در مكّه نازل گرديده ودر نمازها قرائت ميشد ويا بلحاظ اهميّت وأساس قرآن بودن آن سوره وتأكيد بدين أمر ، بار ديگر در مدينه نيز نازل شد ؛ والبتّه با توجّه بحديث مزبور ، نماز جز بفاتحة الكتاب نماز نيست وپيامبر أكرم ( ص ) در مكّه نيز نماز ميخواند وصحابه هم بدو اقتداء ميكردند ؛ پس بايد فاتحة الكتاب نخست در مكّه نازل شده باشد وبا قبول وصحّت انزال دوّمين بار آن ؛ از حيث تأكيد وأساس قرآن بودنش ، بطور مجدّد وعينا در مدينه هم نزول يافته باشد ؛ واين معنى با ملاحظهء فضيلت اين سورهء مباركه ، قابل پذيرش خردمندان است ؛ واضافه‌تر اينكه در تحقّق وجه