تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — الجزء ١، الصفحة ٢٠٥

فصل اوّل در پيدايش وتركيب وجهر ومتعلّقات بسملة

تعالى هيچ آيه‌اى نفرستاد مگر اينكه افتتاح آن به بسملة بوده است وپايان هر سوره‌اى نيز آنگاه شناخته مىآيد كه ابتداى سورهء بعدى آن نيز به بسم اللّه باشد ؛ ونيز از عيسى بن عبد اللّه وأو از پدر وجدّش وأو از علىّ عليه السّلام روايت كرده است كه فرمود : « بلغه انّ أناسا ينزعون بسم اللّه الرّحمن الرّحيم ، قال هي آية من كتاب اللّه ، أنساهم ايّاها الشّيطان » وابن مسعود از پيغمبر أكرم ( ص ) نقل ميكند : هركس بخواهد خداوند تعالى أو را از نوزده زبانيهء آتش دوزخ نجات دهد ؛ بايد بسم اللّه الرّحمن الرّحيم را قرائت كند ؛ كه نوزده حرف است ، كه هر حرفى از آن در مقابل يك زبانيه قرار دارد ؛ چنانكه در قرآن حكيم آمده است : « عليها تسعة عشر » وباز ابن مسعود از نبىّ أكرم ( ص ) نقل وروايت كرده است ؛ كه آنحضرت فرمود : « من قرء بسم اللّه الرّحمن الرّحيم ، كتب اللّه له بكلّ حرف أربعة آلاف حسنة ، ومحى عنه ، أربعة آلاف سيّئة ، ورفع اللّه له أربعة آلاف درجة » .

حال با توجّه بروايات وأخبار مستند به إسنادي بسيار موثوق ومطمئن از أصحاب وآنان از حضرت أئمّهء معصومين - صلوات اللّه عليهم أجمعين - چگونه ميتوان پذيرفت كه بسملة با اينهمه فضيلت وأصالت وشرف ، جزء سورهء فاتحه الكتاب نبوده ويا در آغاز هر سوره بعنوان جزء آن نازل نگرديده باشد ؟ ! ؛ وچگونه ميتوان اينهمه روايات وأخبار مسند را با توجّه به ثقة بودن رواة ومخبران آنها ، در عظمت فوق الكلام والتّصور ، آيهء بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ * را در ابتداى يكصد وچهارده آية وداخل در سورهء نمل - آيهء 29 - « إِنَّهُ مِنْ سُلَيْمانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » ندانست ؟ ! .

إسماعيل بن كثير « 1 » قرشي دمشقي در تفسير خود ، به آوردن إسناد وأسامي كلّيهء أصحاب اعمّ از مهاجران وأنصار پرداخته وعقيدة آنان را در جهر يا إخفات بسم اللّه نقل كرده است ؛ ودر آخرين مبحث ميگويد : برخى بر اين باورند كه نبايد بجهر بسم اللّه در نماز پرداخت ونظر خلفاء - أهل تسنّن - براين پندار است كه بايد به اخفات بسملة معتقد بود ، وبطوايفى از تابعين سلف وخلف استناد كرده وگويد : مذهب أبي ضيفه وثوري وأحمد بن حنبل بر همين إخفات بسملة در نماز است ؛ وحال اينكه مالك بن أنس بكلّى بسملة را نميخواند - نه جهرا ونه سرّا - وگروه مزبور در اثبات اين نظر بدانچه مسلم در صحيح خود از قول عايشه نقل كرده احتجاج ميكنند كه أو گفت : حضرت رسول

( 1 ) - تفسير قرآن العظيم المجلّد الأوّل دار المعرفة للطّباعة والنّشر ، بيروت - لبنان 1388 هجرى .