تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — الجزء ١، الصفحة ١٤٤

فصل پنجم در فرّ وشكوه وثواب قرائت قرآن حكيم

صعودى يا عروج بمبدء وحضور عند اللّه نائل خواهيم شد كه در اينحال دو سر خطّ سلسلهء هستى بهم پيوند يافته وآخر به اوّل وظاهر بباطن مىانجامد ، ودر طىّ جميع اين مراحل ومراتب ، نه ما از حقيقت قرآن ومعيّت فرقان جدا ميشويم ونه قرآن از ما ؛ نهايت اينكه اين مظهريّت ومعيّت در جميع موارد يكسان نبوده ، وجمعى مظهر اسم الهادي وبرخى مظهر اسم المضلّ ميباشند ودر بين ايندو اسم نيز مراتب ومقامات بسيارى است كه بقول سراينده‌اى عارف :

از تبتّل ، تا مقامات فنا * پايه‌پايه ، تا ملاقاة خدا

امّا انسان كامل كه صدق حقيقي آن در أنبياء ورسل بوده وأكمل از آنان عبقريّت پيامبر أكرم ( ص ) وائمّهء معصومين عليهم السّلام ميباشند ؛ بعلّت كمال غايى وتقدّم در شرافت ذاتي بر جميع موجودات عالم ؛ برحسب صورت ؛ نسخهء منتخب كتاب هستى بوده ودر آخرين مرتبهء كماليّه وجود واقع است ؛ وبتعبير بهتر همهء موجودات جزئند وأو كلّ وبهمين دليل نسخهء كلّ الوجود در دست أو ميباشد ؛ ليكن برحسب معنى وحقيقت عين قرآن مجيد در مرتهء جمعى وجملي است ، وبدين مناسبت علي عليه السّلام خود را صراط مستقيم وقرآن ناطق خواند واين مسئله نه از حيث حفظ كلّ آيات قرآني وشأن نزول آنها بود ؛ زيرا حفّاظ ديگرى نيز بجز علىّ عليه السّلام وجود داشت كه همانند زيد بن ثابت وابىّ بن كعب وعبد اللّه بن مسعود وسعيد بن عاص وغيره ، در جمع‌آورى وحفظ قرآن كوشيدند ، ليكن هرگز وجود آنها نسخهء كتاب هستى نبوده وحتّى كمترين نمونهء آنهم در شمار نيامدند ؛ وبعبارت ديگر آخرين آيت الهى كه در قرآن تكويني منطبق با تدوين نازل گرديده است ؛ انسان كامل ميباشد كه مجموعهء كلّ كمالات ومظهر جميع أسماء وصفات خداوندى بوده وفي الحقيقة غرض از وجود وايجاد ، خلقت اوست كه نسخهء وجود أو از حيث معنى با حقيقت جمعى قرآن مطابقت دارد ، واز لحاظ صورت نيز با مرتبهء فرقى ونسخهء تدوين كتاب اللّه همسان است ؛ ولذا رفعت مقام وعظمت قرآن حكيم ، در انسان كامل محمّدى ( ص ) نيز ظهور وبروز داشته وايندو نسخهء معتبر از كتاب هستى مؤيّد مرتبه وشؤون ظاهر وباطن يكديگر درشمارند ؛ وبهمين دليل قرآن با جميع مراتب نزولى وتنزيلى وجمعى وفرقى خود بر حقيقت وجود رسول خدا ( ص ) نازل شد ؛ چنانكه فرمايد : « وَلَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ » كه از توصيف قرآن بعظيم ميتوان بنفس نفيس محمّدى ( ص ) پىبرد ، كه