تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — الجزء ١، الصفحة ١٣٧

فصل چهارم در تبيان كلّ شيئى بودن قرآن

189 از سورهء نحل ، تبيان در معنى اسمى ، همان بيان است ، مانند تلقاء وثعلب از كوفىها ومبرّد از بصريها نقل نموده كه از مصادر بر وزن تفعال جز دو حرف نيامده است وآنهم تبيان وتلقاء ميباشد ؛ وچون از ايندو لفظ صرفنظر شود ، بقيّهء مصادر بر وزن تفعال آمده است ، مانند : تذكار وتكرار ؛ در صورتيكه علاوة بر تبيان وتلقاء ؛ تمثال وتقصار نيز مورد استعمال است .

حقّ اينستكه فخر رازي كريمهء مزبور را با نظري مقيّد ومحدود بعلوم ديني تنها نگريسته واز تفسير دنبالهء آن ، يعنى جملهء : « وَهُدىً وَرَحْمَةً وَبُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ » چشم‌پوشى كرده است ؛ در صورتيكه با توجّه بماقبل اين جمله ؛ خداوند فرمايد : اى رسول من ، ما اين كتابرا بر تو تنزيل نموده وآنرا مبيّن وبيانى براي هرچيز بطور كلّى قرار داديم وهمين كتاب هدايت ورحمت وبشارتيست براي مسلمانان ، از گاه نزول آن تا قيام يوم الدّين ، ودر جميع عوالم امر وخلق ونيز براي كلّيهء مخلوقات موجود در آسمانها وزمين وما بين آنها كه بعموم خود صور مثاليّه وبرزخي را نيز شامل است ، زيرا همين معنى در آياتي ديگر بوضوح آمده ، وكرائم الهى بر جميع آنها محيط ومبيّن ميباشد ؛ چنانكه هيچ‌چيز در كتاب اللّه مورد تفريط وغيرملحوظ واقع نشده وفرمايد : « ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ » وبالأخره رطب ويابسى نيست ، مگر اينكه در كتاب الهى موصوف به مبين آمده وآنگاه كه تر وخشكى نباشد كه در قرآن وآنهم بنحو مبيّن آمده ، چگونه ميتوان علوم ومعارف يا فنون وأصولي را يافت كه از تر وخشك هم كمتر بوده ودر قرآن نيامده ويا كتاب اللّه از آن خالى مانده باشد ؛ بويژه كه در كريمهء ديگر فرمايد : « وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ » وبا توجّه بتوصيف كتاب وامام به مبين ، كتاب اللّه عين حقيقت راهنما وامام است ؛ واحصاء هر شيئى در كتاب ونفس امام مبين ، يعنى شمول ايندو بر هرچيز ويا هر علم وحكمت ومعرفت وفنّ ، اعمّ از ديني وغيردينى كه شامل تكوين وتشريع گرديده ، وتكويني آن همهء أمور وأشياء غائب وحاضر وظاهر وباطن خلقت را در بر خواهد گرفت ؛ وآيهء قرآني : وَما مِنْ غائِبَةٍ فِي السَّماءِ وَالْأَرْضِ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ دليل الهى بر صحّت اين مدّعى بوده ، بخصوص كه باز هم وصف مبين در اين كريمه ، دلالت بر آشكارا ومبيّن بودن اين حقيقت داشته وكتاب وامام را بوصفى واحد موصوف ميدارد ؛ اگرچه امام را كتاب وكتابرا امام دانسته ويا امام را بحضرات معصومين - صلوات اللّه عليهم أجمعين - تلقّى كنيم كه در اينصورت عيّاشى