علل الشرايع ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧٧

باب نود و ششم سرّ پيدايش طبايع و شهوات و محبتها در مخلوقات و انسانها

مستند به خطاء و نسيان و اكراه و عدم طاقت بوده ولى در كافر سببش عمد و انكار و دشمنى و حسادت مىباشد چنانچه حقّ تعالى در قرآن شريف به اين معنا اشاره كرده و مىفرمايد : * ( كُفَّاراً حَسَداً مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ ) * ( شما را در زمره كفّار قرار دهند و اين به سبب حسدى است كه در طبيعت خودشان بر ايمان شما برند ) .

حديث ( 6 )

محمّد بن موسى بن متوكَّل مىگويد :

عبد الله بن جعفر حميرى از احمد بن محمّد بن عيسى ، از حسن بن محبوب ، از برخى اصحاب به طور مرفوع نقل كرده كه حضرت امام صادق عليه السّلام فرمودند :

شناختن انسان نفسش را به اين است كه :

الف : بداند نفسش چهار طبيعت دارد .

ب : بداند كه نفسش چهار ستون داشته .

ج : بداند كه نفسش داراى چهار پايه مىباشد .

چهار طبيعت عبارتند از : خون ، صفراء ، باد ( سوداء ) و بلغم .

و چهار ستون نفس عبارتند از : عقل كه زيركى ناشى از همين است ، فهم حفظ و علم .

و چهار پايه نفس عبارتند از : نور ، نار ، روح ، آب .

انسان به واسطه نور مىبيند و مىشنود و تعقّل مىكند و به توسّط نار تناول كرده و مىآشامد و به كمك روح مجامعت نموده و حركت مىكند و به بركت آب طعم چشيدنىها را مىيابد .

آنچه گفته شد مربوط به تأسيس نفس انسانى است .

سپس حضرت فرمودند :

وقتى گفتيم انسان عالم ، حافظ ، ذكى و زيرك و با فهم است مسلَّما آگاه است كه :

الف : در چه سراى فانى و زايلشدنى بوده .

ب : حوادث و اتفاقات از كجا و به واسطه چه متوجّه او مىشوند . « 1 » ج : براى چه در اين دنيا آمده است . « 2 »

« 1 » - مقصود آن است كه وى به قضاء و قدر ايمان دارد و توجّه حوادث و اتفاقات را مستند به قضاء و قدر مىداند . « 2 » - يعنى مىداند كه آمدنش در اين دنيا براى تحصيل معرفت و كمال است .