علل الشرايع ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٥١

مقاله مرحوم مصنّف در ذيل حديث

متعارف بين مردم اين است كه وقتى يكى از ايشان را غمى عارض شده يا به مصيبت بزرگى مبتلا شود دست را بر سر مىگذارد و اگر به بلا و سختى گرفتار گردد محاسن خود را مىگيرد در اين جا نيز گويا مراد و مقصود موسى از گرفتن موى سر و ريش برادر اين بود كه هارون بداند بر او لازم است مغموم بوده و در قبال آنچه قوم مرتكب شده‌اند بايد جزع و فزع كرده و خود را مصيبت زده بداند چه آن كه امّت انبياء به منزله گله و انبياء و حجج سلام الله عليهم به مثابه شبان مىباشند و سزاوارترين افراد به مغموم بودن و محزون گشتن در صورتى كه گلَّه و مواشى متفرّق و هلاك شوند شبان و چوپان مىباشد و جناب موسى هارون را در حفاظت از امّت و نگهبانى از آنها وكيل خود نموده و به وى وعده داده بود كه در قبال ارشاد ايشان و نيك مراقبت نمودن از آنها اجر خواهد داشت و در صورت تضييع نمودن ايشان عقاب و مؤاخذه خواهد شد .

و حسين بن على عليهما السّلام نيز چنين نمودند ، يعنى وقتى آن گروه محارب و گرگان درنده امام عليه السّلام را متذكَّر محترمات و پرده نشينان نمودند و آن حضرت نتوانستند از آنها حفاظت و مراقبت كنند در چنين وقتى محاسن شريف را به دست گرفته و سخنانى را كه در محلَّش مقرّر است ايراد فرمودند .

و در عرف مردم نيز معمول است كه شخص اقرب و نزديك را مورد خطاب و عتاب قرار داده و به خاطر حركت ناموزون و قبيحى كه شخص بعيد مرتكب شده وى را سرزنش و ملامت مىكنند تا بدين وسيله مرتكب را از انجام اين فعل ناشايست كه موجب عتاب مىگردد زجر و منع كنند .

و بر همين اساس حقّ عزّ و جلّ در قرآن شريف به بهترين مخلوقات و مقرّبترين آنها در درگاهش يعنى وجود مبارك خاتم الأنبياء صلَّى الله عليه و آله مىفرمايد :

اگر مشرك شوى عمل تو را حبط كرده و از زيانكاران مىگردى .

خداوند عزّ و جلّ مىدانست كه نبىّ مكرّمش صلَّى الله عليه و آله هرگز به او شرك نخواهد آورد و با اين حال چنين خطابى به آن حضرت نموده پس قطعا مقصود امّت آن جناب مىباشد و در مورد بحث نيز موسى عليه السّلام برادرش هارون را مورد عتاب قرار داد ولى مقصود و منظور امّتش بود و در اين نحو از خطاب حضرتش اقتداء به خداوند تبارك و تعالى نموده و رويه معمول و مستعمل صالحينى كه قبل و در عصرش مىزيستند را اعمال نمود .