هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي ) — الصفحة ٦٥
طول وعرض شهرها
1 - عرض بلد كمانى است از دايره نيمروز واقع بين سمت الرأس وبين دايره معدل كه محاذى خط استواء زمين است .
شايان ذكر است كه كمان مزبور بايد كوتاهترين فاصله بين آن دو را فرا گيرد .
2 - از كمان مزبور بين قطب ظاهر معدّل وبين دايره أفق از جانب أقرب .
3 - قوس ارتفاع قطب ظاهر سماوي .
4 - قوس انحطاط قطب خفى استواى سماوي .
با ذكر چند مثال مىتوان به نكات برجسته‌اى پى برد :
الف ) اگر آفتاب در نيمكره شمالي ، در رأس السرطان باشد ، وعرض شهر ويا نقطه‌اى مفروض هم به اندازه ميل كلى ( 5 / 23 ) باشد ، نيمروز رأس السرطان ( - أول تير ) مركز جرم خورشيد در حركت ظاهري از سمت الرأس مىگذرد وشاخص‌هاى منصوب هيچ سايه ندارند .
بنابراين « تمام عرض » عبارت از ( 5 / 66 - 5 / 23 - 90 ) شصت وشش ونيم درجه است . وهمچنين است نقطه رأس الجدى نسبت به آفاق جنوبي هنگامى كه خورشيد در برج‌هاى جنوبي باشد .
ب ) در مثال مزبور اگر عرض شهر ويا نقطه مفروض بيش از ميل كلى باشد ، در همه طول سال شاخص‌ها هنگام نيمروز سايه خواهند داشت .
ج ) اگر عرض شهر ويا نقطه‌اى كمتر از ميل أعظم باشد ، شاخص‌ها طي دوره يكساله در دو روز سايه نخواهند داشت . مثلا عرض مكة بيست ويكدرجه وبيست وپنج دقيقه ( 25 ، 21 ) شمالي است واز ميل