هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي ) — الصفحة ٣١٨

چاره‌انديشى خواجة نصير طوسي ( ره ) :

در اين مثال ديده مىشود كه فاصله محل ومكة معظمه از نظر طول جغرافيايى از 90 درجه بيشتر است وروش ترسيمى نميتواند كاربرد داشته باشد .

با روش محاسباتى ( مثلث كروى ) جهت قبله در سانفرانسيسكو 7 / 18 در مشرق شمالي جغرافيايى است . يعنى با توجه به اين كه مدار سانفرانسيسكو ( 35 ، 37 -

Q ? san

شمالي ) در شمال مدار مكة ( 5 / 21 -

Q ? m

) قرار دارد ممكن است تصور شود كه جهت قبلهء شهر مزبور مىبايست در شرق جنوب جغرافيايى باشد - نه در شرق شمال جغرافيايى - ولى چنين تصورى درست نيست ونتيجة محاسبه ( مثلثاتى ) صحيح است . اين اشتباه از آنجا ناشى مىشود كه با مقايسه عرضهاى جغرافيايى ، زمين به صورت مسطح تصور مىشود واين نكته كه فاصلهء زاويه‌اى سانفرانسيسكو ومكة معظمه در حدود 4 / 164 درجه است فراموش مىگردد . بنابراين براي يافتن جهت قبلهء يك محل ، مسير كوتاهترين فاصله ، يعنى مسير دايره عظيمه را بايد در نظر گرفت .

( نگ شكل 101 ) .