زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٨٩

فصل أول : در بيان مبداء I

فصل 4 : در بسط ورفع اين تاريخ

فصل 4 : در بسط ورفع اين تاريخ

اما ببايد دانستن كه بسط اين تاريخ با أيام ، ورفع أيام

I

به سال‌ها ، وامتحان هر يك بعينه همچنان است كه در تاريخ ملكي بيان كرده‌ايم وليكن بسط ماه‌ها با أيام

I

ورفع أيام به ماه‌ها غير آن است . وآسان‌ترين وجهي در اين أبواب اين است كه ذكر مىكنيم . وآن

I

چنان است كه چون أيام ماه‌هاى تامهء اين تاريخ را خواهيم كه بدانيم وآن دو نوع است :

نوع أول :

I

آنكه عدد أيام هر ما هي را از آن ماه‌هاى تامه با هم جمع كنيم تا مطلوب حاصل آيد .

نوع دوم : آنكه از برابر ماه

I

ناقص درآئيم در جدول شهور خانى ، وأيام مجمله برگيريم كه آن أيام ماه‌هاى تامه باشد . أيام ماه ناقص را

I

به آن جمع كنيم تا أيام سال ناقص حاصل آيد . واگر عكس اين عمل خواهيم كه بكنيم يعنى أيام سال ناقص را

I

به ماه‌ها رفع كنيم وآن نيز دو نوع باشد :

نوع أول : آنكه عدد هر ما هي را بر ترتيب از أول سال از أيام

I

سال ناقص كم كنيم تا آنجا كه عدد منتهى شود به آن ماه بود .

نوع دوم : عدد أيام سال ناقص را

I

در جدول أيام مجملهء شهور اين تاريخ ، طلب داريم اگر مثل آن يافت شود تاريخ مطلوب ، روز

I

آخر باشد از ما هي كه مقدم بود بر آن ماه كه عدد از برابر أو يافته است . اگر مثل آن عدد در

I

جدول يافت نشود از برابر عددي درآئيم كه از عدد أيام سال ناقص كمتر باشد وبدان

I

نزديك‌تر ، ونام ماه از برابر آن عدد معلوم كنيم . آن گاه آن عدد جدول را از عدد أيام

I

سال ناقص كم كنيم . آنچه باقي ماند أيام آن ماه بود كه أو معلوم كرده‌ايم .

باب I

باب

I

هفتم : در معرفت تاريخ قبطي

وآن دو فصل است :

فصل أول : در بيان مبداء I

فصل أول : در بيان مبداء

I

سال‌ها وماه‌هاى اين تاريخ ومعرفت سال‌هاى كبيسه وأيام كبايس

وما پيش از اين در فصل سوم

I

از باب أول بيان كرده‌ايم مبداء اين تاريخ را با سال‌ها وماه‌هاى أو . وچون سال‌هاى أو رومى است

I

پس سال‌هاى اين تاريخ مطابق سال‌هاى رومى باشد وكبايس همچنين . ليكن كبيسهء قبطي به مدت

I

شش ماه مقدم مىافتد از كبيسهء رومى ؛ بدان سبب كه كبيسهء قبطي در آخر آب ماه رومى