زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٨٥

فصل أول : در بيان مبدأ اين تاريخ وسال‌ها I

در موامرهء سال ببايد نوشتن كه تحويل آفتاب به حمل ودرآمدن سر سال ملكي در شب دوم

I

فروردين ماه جلالي ؛ واين نيز شنيع است .

پس چون فساد اين دو مذهب به دلايل وبرهان

I

معلوم شد ، واجب آمد مذهبي را اختيار كردن كه موافق أرباب عقل باشد ومطابق أصحاب

I

شرع ، واين خلل‌ها وفسادها در آن واقع نشود . وآن مذهب اين است كه اگر تحويل آفتاب

I

به حمل در روز اتفاق افتد همان روز را نوروز گيرند واگر در شب اتفاق افتد ، روز ديگر را

I

كه روز آن شب باشد به مذهب أهل شرع . ودر اين مذهب ، هيچ فسادى لازم نيايد ومطابق

I

عقل است وموافق شرع . واگر حكماى عهد ما كه هر يك يگانهء روزگار خودند به حكم آيهء إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ « 1 » به تقليد أستاذ وپدر بر أمور باطل اصرار ننمايد وطالب حق گردند از ايشان

I

عظيم پسنديده بود ونام نيك ايشان نيز در جهان منتشر گردد وبماند . - واللّه أعلم بالصواب -

I

وأول اين تاريخ ، روز سه‌شنبه بوده است . وسال‌هاى أو شمسي طبيعي است ومطابق

I

سال‌هاى تاريخ ملكي ، وما بيان سال‌هاى شمسي آنجا كرده‌ايم به شرح وتفصيل . وليكن ماه‌هاى

I

اين تاريخ شمسي طبيعي است به خلاف ماه‌هاى تاريخ ملكي . ومدت هر ما هي به حسب مكث

I

آفتاب است در هر برجى . وچون مكث شمس در بروج ، مختلف است به سبب اختلاف

I

مسير أو در هر برجى ، پس عدد أيام شهور آفتاب نيز مختلف شود ؛ زيرا كه مكث

I

آفتاب در شش برج شمالي بيشتر از آن است كه در شش برج جنوبي . به سبب

I

آنكه أوج أو در جانب بروج شمالي است وحضيض أو در جانب بروج جنوبي .

I

پس مكث أو در هر يك از پنج برج شمالي ، سى ويك روز است ودر يك سى ودو روز ،

I

باز مكث أو در هر يك از چهار برج جنوبي ، سى روز است ودر دو برج ، بيست

I

ونه روز ؛ مگر در سال كبيسه كه يك روز در أيام شهور بيفزايد .

وأوايل ماه‌ها را اگر به حسب

( 1 ) . زخرف : 22