زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٦

[ مقدمه ]

والدين ، يحيى ابن محمد ابن أبي الشكر « 1 » المغربي الأندلسي - طاب مثواه - تمام شده است .

اما بعد از نظر اعتبار در أصول ارصاد قديم كه معتمدتر بود : چون رصد ابرخس كه از آن زمان تا أول « 2 » تاريخ خانى ،

I

يك هزار وچهارصد وچهل وسه سال است .

ديگر : رصد بطلميوس « 3 » به اسكندريه كه از آن تاريخ تا أول تاريخ مذكور ، يك هزار وصد

I

وپنجاه وهشت سال است .

ديگر : رصد مأمون خليفه به بغداد كه از آن زمان تا أول تاريخ مذكور ، چهارصد

I

هفتاد وسه سال است .

ديگر : رصد سند بن علي وخالد بن عبد الملك المروروذي به دمشق كه از آن زمان

I

تا أول تاريخ مذكور ، چهارصد وهفتاد ويك سال است . وتقويم نيرين ايشان ، موافق رصد حبش « 4 » ويحيى

I

بن منصور وعباس بن سعيد الجوهري است .

ديگر : رصد بتّانى كه بعد از آن در رقه بوده است از حدود

I

شام كه از آن زمان تا أول تاريخ مذكور ، سيصد وشصت ويك سال است . وبر أصول رصد أو

I

جماعتى از علماى اين علم رنج‌ها كشيده‌اند وزيج‌ها ساخته ؛ چنان كه :

كيا كوشيار دو زيج ساخته

I

است : يكى ، زيج جامع وديگر ، زيج بالغ .

ومحمد أيوب طبري ، زيج مفرد ساخته است وابورشيد دايشى ، زيج كامل ساخته است ؛ وحسام سالار ، زيج شاهى ساخته است ونيرين را بر أصول

I

اين رصد نهاده است . وعلى ابن عبد الكريم الباكوئى صاحب زيج معتمد رصد علايى بر أصول

I

اين رصد ، چهار زيج ساخته است : أول ، زيج مغنى ؛ دوم ، زيج محكم ؛ سوم ، زيج زاهد ؛ چهارم ، زيج مستوفى . ودر زيج معتمد رصدى

I

علايى « 5 » طعن كرده است بر اين رصد وبر اين زيج‌ها ومىگويد كه همه خطاست ؛ زيرا كه هرگز محسوب اين‌ها

I

موافق مريى نيامده .

ديگر ، رصد حاكمى بوده است به مصر ورصد ابن‌اعلم به بغداد كه از تاريخ اين دو رصد

I

تا أول تاريخ مذكور ، دويست وشصت وسه سال است . وصاحب زيج ايلخانى - قدس اللّه روحه العزيز -

I

تمسك به اين دو رصد كرده است واعتماد أو بيشتر بر اين بوده است . چنان كه در زيج ايلخانى ، مذكور ومسطور است با آنكه « 6 » اين رصدها هيچ كدام نشده است ، پس از اينجا معلوم مىشود كه زيج

xxx

بر أصول

I

رصد ايلخانى نيست بلكه زيج مولانا محىالدين مغربى است كه بر أصول اين رصد است . چون

I

اين ضعيف ، آن قرانات مذكور را به أصول جميع اين ارصاد ، موازنه كرد به أصول رصد ايلخانى موافق

I

تر يافت . پس از أصول اين رصد ، آنچه به صواب نزديك‌تر بود آن را فرا گرفت وهر چه در آن اندك

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] السكر ( 2 ) . " تا أول " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است . ( 3 ) . [ در أصل نسخه : ] بطليموس ( 4 ) . [ در أصل نسخه : ] جيش ( 5 ) . [ در أصل نسخه : ] علايتى ( 6 ) . [ در أصل نسخه : ] آنك