زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٧٠

فصل 2 : در بيان سال‌هاى كبيسه I

قسمت كنيم خارج قسمت باشد چندين 300 ؛ واين عدد سال‌هاى دور كبس است .

I

كسور سال را در اين ضرب كرديم تا حاصل آمد عدد أيام كبايس در اين مدت

I

/ عز . وچون اين عدد نصف صحيح دارد پس معلوم شد كه آن كسور در نيمهء اين مدت

I

كه هست چندين سال ، 150 ، مرفوع مىگردد . وما را أقل عدد مطلوب است كه آن

I

كسور مرفوع مىگردد وآن صد وپنجاه سال است ؛ در اين مدت چندين روز : / لر كبيسه مىشود . پس عدد دور كبس را بر عدد أيام كبايس قسمت كرديم بيرون

I

آمد ، چهار وباقي ماند ، 2 . پس معلوم شد كه از اين كبايس ، 2 آن است كه در پنج سال

I

اتفاق افتد كه آن را خاموسا گويند . پس 2 را از عدد أيام كبايس نقصان كرديم

I

بماند / له . وآن عدد كبايس است كه در چهار سال اتفاق افتد كه آن را رابوعا

I

خوانند .

اما رصد ايلخانى كه سال شمسي حقيقي به موجب اين رصد هست

I

چندين / سسه‌يدل كه اعتماد بر اين است واين زيج مبنى است بر اين ؛ وكسور اين

I

به سى ثانيه از ربع دورى كمتر است . پس نسبت سى ثانيه به مجموع ثواني يك شبانروز ،

I

همچو نسبت يكى بود به صد وبيست . زيرا كه چون 3600 را كه مجموع ثواني شبانروز است ،

I

چون بر 30 قسمت مىكنيم بيرون مىآيد چندين 120 ؛ واين عدد سال‌هاى دور

I

كبس باشد . كسور سال را در اين ضرب كرديم بيرون آمد عدد أيام كبايس اين / كط . پس معلوم شد كه دور كبس به حسب أصول اين رصد ، صد وبيست سال است

I

كه در اين مدت بيست ونه روز كبيسه مىشود . آن گاه عدد سال‌هاى دور كبس را بر عدد

I

أيام كبايس قسمت كرديم ؛ از قسمت بيرون آمد : چهار وباقي ماند چهار . پس

I

معلوم شد كه از اين كبايس ، چهار خاموساست . پس آن چهار باقي را