زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٦١

فصل ششم : در بسط كردن I

جمع كنيم . آنچه حاصل آيد اگر از هفت زيادت شود كه دور جمعات است ،

I

هفت از أو طرح كنيم . آنچه باقي ماند علامت أيام أسابيع سر سال باشد . واگر مدخل سر ما هي خواهيم كه بدانيم ، از برابر آن ماه درآئيم وعلامت جمعات برگيريم وبا علامت سر سال جمع كنيم تا علامت مدخل آن ماه حاصل آيد ، به همان شرط كه از دور أسابيع

اگر زيادت بود دور

I

از أو بيندازيم تا مطلوب حاصل شود .

فصل پنجم : در نقل كردن أيام شهور از حساب I

فصل پنجم : در نقل كردن أيام شهور از حساب

I

رؤيت به امر أوسط كه آن را حساب علامت نيز مىخوانند

وطريق أو آن است

I

كه چون مدخل ماه به حسب رؤيت هلال معلوم بود وبه حسب امر أوسط استخراج كنيم

I

وببينيم ؛ اگر چنان كه مدخل ماه به حسب امر أوسط موافق مدخل رؤيت بود ، پس عدد أيام

I

ماه موافق أيام علامت بود . زيرا كه حساب امر أوسط را حساب علامت مىخوانند . واگر موافق نبود فضل ميان هر دو معلوم كنيم ونظر كنيم ، اگر چنانچه مدخل ماه به امر أوسط

I

مقدم است بر مدخل رؤيت هلال ، آن فضل را بر أيام ماه به حسب رؤيت افزاييم ؛

I

واگر نه ، نقصان كنيم تا أيام ماه حاصل آيد به حساب علامت يعنى به امر أوسط .

I

مثالش ؛ پانزدهم رجب از سر سال به حسب رؤيت هلال معلوم است ، خواستيم

I

كه به امر أوسط معلوم كنيم ؛ اما به حساب رؤيت هلال ، سر اين ماه پنج‌شنبه بود ، به حسب

I

امر أوسط سه‌شنبه آمد . پس فضل اين دو مدخل يافتيم چون سه‌شنبه كه به حساب

I

علامت است مقدم بود بر پنج‌شنبه كه به حسب رؤيت هلال بود ، آن فضل را بر پانزده

I

افزوديم تا هفده شد . پس دانستيم ماه رجب را كه پانزدهم بود به حسب رؤيت ،

I

هفدهم است به امر أوسط . پس در اعمال تواريخ ، هفدهم را اعتبار كنيم نه

I

پانزدهم را ؛ وباقي را بر اين قياس بايد كرد .

فصل ششم : در بسط كردن I

فصل ششم : در بسط كردن

I

سال‌ها وماه‌ها با أيام

وآن سه نوع‌اند :

نوع أول : ضرب كنيم سال‌هاى تامه را

I

در 10631 « 1 » ، وبر حاصل ضرب دايماً پانزده برافزائيم وبر سى قسمت كنيم و

I

هميشه كسور باقي را طرح كنيم . آنچه خارج شود از قسمت ، أيام آن سال‌هاى تامه بود .

( 1 ) . [ در حاشية آمده است : ] يك سال قمري را در سى كه مخرج خمس وسدسى است ضرب كرده و 11 كه خمس وسدس است بر وى افزوده تا مبلغ 10631 شده است . بسيد منجم