زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٥٨

قسم أول : در مدخل سال‌ها

بر سى ، در كسور يك سال . چون مرفوع گردانيم « 1 » هر آينه أول ، مرتبهء أيام بود ودوم ، مرتبهء

I

دقايق وسيوم ، مرتبهء ثواني وچهارم ، ثوالث . پس اگر دقايق با ديگر كسور مجموع ،

I

زيادت از نصف روزى بود آن سال كبيسه بود . آن كسور را يك روز گيريم وبر آن

I

أيام افزائيم تا عدد أيام كبايس حاصل آيد از دور ناقص .

مثالش ، سال‌هاى باقي

I

از قسمت بر سى بود چندين ، / يه . اين را در كسور يك سال كه هست ، / كب‌ام ضرب

I

كرديم ؛ حاصل آمد أيام وكسور ، / ه‌ل‌كه‌ج . چون بيست وپنج ثانيه زايد است بر سى

I

كه نصف روز است ، پس اين سال كبيسه بود . واين كسور را يكى گرفتيم وبر أيام

I

كبايس افزوديم تا حاصل آمد عدد أيام كبايس دور ناقص ، / و . وچون يكى از اين

I

نقصان كنيم ، كبايس سال‌هاى تامه حاصل شود . وباقي عمل ، همان است كه گفتيم .

و

I

بزرگى از أفاضل روزگار ما كه زيج ايلخانى را شرح فرموده است چون با دقايق

I

كسور سال ، ثواني وثوالث را اعتبار نكرده است گمان برده است كه مگر نصف

I

روزى را يك روز مىگيرند وحال به خلاف اين است چنان كه گفتيم . پس همان قاعده

I

مطرّد باشد كه زيادة از نصف را يكى گرفته باشند . واگر نيز رأى بعضي آن باشد

I

كه نصف را يكى گيرند خطا بود . بدان سبب كه چون عادت أهل حساب آن است

I

كه در اعمال ، كسور را جبر كنند ممكن است كه آن نصف بعد از جبر كسور حاصل آمده باشد .

I

پس به حقيقت ، آن نصف تمام نبوده باشد . وبه اتفاق أهل حساب آنچه كمتر

I

از نصف بود آن را جبر نمىكنند . پس بر اين تقدير ، كمتر از نصف جبر كرده باشند

I

به خلاف قاعده واين جايز نبود .

فصل سيوم : در بيرون آوردن مدخل سال‌ها I

فصل سيوم : در بيرون آوردن مدخل سال‌ها

I

وماه‌ها از أيام أسابيع ، به حساب

وآن دو قسم است :

قسم أول : در مدخل سال‌ها

قسم أول : در مدخل سال‌ها

وآن سه

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] كردائيم