زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٥٥

فصل أول : در بيان مبدأ اين تاريخ وسال‌ها وماه‌هاى أو

يعنى سال ابتلا ، به حكم اين آيهء وَلِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ الْكَافِرِينَ « 1 » .

وسال

I

چهارم را سنهء الترفيه « 2 » ،

وسال پنجم را سنهء الزلزال ؛

وسال ششم را سنه الإستيناس ؛

I

وسال هفتم را سنه الإستغلاب ؛

وسال هشتم را سنه الأستوا ؛

وسال نهم را سنه

I

البرائهء « 3 » ؛

وسال دهم را سنه الوداع . وهمچنين تا زمان اميرالمومنين عمر - رضى اللّه عنه -

I

كه از زمان هجرت هفده سال گذشته بود عادت بر اين مستمر بود تا آن گاه كه جماعتى

I

از أعيان صحابه - رضى اللّه عنهم - گفتند كه اين كارى دراز است وضبطى زيادت ندارد و

I

ممكن است كه در اين حساب غلط « 4 » واقع شود واختلاف ظاهر گردد به طول زمان . اين معنى ،

I

أو را پسنديده آمد . واستصواب صحابه ، أول سال هجرت را مبدأ تاريخ عربى ساختند

I

وايشان را اين ، مناسبت‌تر وبه فال نيكوتر نمود ؛ چه ظهور ملت اسلام وقوت آن از آن

I

وقت بود .

وابتداى هجرت روز دوشنبه بود هشتم ماه ربيع الأول . وأول محرم آن

I

سال به حسب امر أوسط ، روز پنج‌شنبه بوده است وبه حسب رؤيت هلال ، روز جمعه .

I

وچون به حسب امر أوسط مشهورتر است به سبب ضبط وعدم اختلاف ، پس ما أول

I

اين تاريخ را از روز پنج‌شنبه گرفتيم . وسال‌هاى أو قمري وضعي باشد ؛ وأول ماه‌ها به حسب

I

رؤيت هلال . وزماني كه ميان دو هلال پياپى اتفاق افتد آن مقدار يك ماه قمري حقيقي

I

بود ؛ وآن يا سى روز باشد يا بيست ونه روز ، وضبط آن متعذر است . زيرا كه ما هي

I

معين ، بسا كه در سالى سى روز آيد وهمان ماه در سالى ديگر بيست ونه روز . ونيز

I

ممكن است كه چهار ماه پياپى سى روز آيد يا سه ماه پياپى بيست ونه روز . پس علماى

I

اين علم خواستند تا ماه‌هاى قمري را مضبوط گردانند به ضابطه‌اى كه بر أهل حساب ،

I

ضبط آن آسان گردد . پس زماني را كه به حسب مسير وسط نيرين ، ميان دو اجتماع واقع

( 1 ) . آل عمران : 141 ( 2 ) . [ در أصل نسخه : ] الترقيه ( 3 ) . [ در أصل نسخه : ] البراهء ( 4 ) . [ در أصل نسخه : ] غلظ