زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣

[ مقدمه ]

نيست .

ليكن از اين مقدمات ، لازم آيد كه كمّيات حركات اجرام علوي را

I

جز بر سبيل تقريب وتخمين در نتوان يافتن . پس هر آينه كسورى ضروري ، اقتضا كند

I

ميان اين تقريب وآنچه در واقع بود كه آن را رصد درنيافته باشد . واگرچه آن

I

كسور ، اندك بود اما به مرور أيام بسيار ، مجتمع شود وبه دقايق ودرجات ، مرتفع

I

گردد . وآن يا زايد باشد بر آنچه در واقع بود يا ناقص از آن . پس در هر مدتي واجب

I

باشد رصدى كردن تا از آن ، أصول به حسب زمان راست گردد ومحسوب تقاويم

I

كواكب ، موافق مرئى شود . وآن در هر دورى وزماني ، بي حكم پادشاهى بزرگ

I

جهان‌دار دست ندهد وبا آن نيز ميسر نشود جز به كمال علم ومال وافر وعمر دراز

I

كه كمتر زماني كه اين مهام در وى تمام شود سى سال است كه مدت يك دور « 1 » زحل

I

بود در فلك . لاجرم زيج‌هايى كه در اين زمان ، مستعمل ومتداول است در ميان مردم ،

I

محسوب تقاويم آن زيجات ، موافق مرئى نمىآيد . بدان سبب كه آن بزرگان را كه

I

آن زيج‌ها ساخته‌اند با كمال علم ومال وحكم پادشاه ، عمر وفا نكرده است كه در اتمام

I

آن مهام توانند كوشيد . لاجرم به حسب ضرورت ، تمسك به ارصاد قديم كرده‌اند .

I

وبه مرور أيام ، آن كسور ضروري ، مرتفع شده است وتفاوت‌هاى فاحش در تقاويم كواكب

I

پيدا آمده تا به غايتى كه در قران علويين كه مدار احكام عالم بر وى است ، در دو نوبت كه قران

I

كردند چندين تفاوت‌هاى فاحش مشاهده افتاد .

مثلًا ، چنان كه در شهور سنهء اربع وثمانين

I

وست مايهء هجرى اين قران در نهم درجهء دلو واقع شد ؛ از محسوب تا مرئى ، به نسبت

I

با زيجى كه مشهورترين ومعتبرترين زيج‌هاست در اين بلاد ومتداول در ميان

I

خلق ، قريب پانزده روز تفاوت كرد ؛ يعنى به حسب آن زيج ، اقتضا مىكرد كه وقوع

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] دورو