زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٤٤

نوع « 1 » دوم : در بيان ماه وأنواع آن

وسدس فنكى .

فصل دوم : در بيان سال وماه وأنواع آن

فصل دوم : در بيان سال وماه وأنواع آن

وآن دو نوع است :

نوع أول : در بيان سال وأنواع أو

نوع أول : در بيان سال وأنواع أو

اما سال مدتي است كه حركت چهار عنصر در چهار قسم وى ،

I

حاصل آيد براي كون وفساد مركبات عالم سفلى ؛ وآن اقسام را فصول سال خوانند . و

I

سال دو نوع است : يكى ، طبيعي ؛ دوم ، وضعي . باز هر يك از اين‌ها دو نوع است : يكى ، شمسي ؛ دوم ، قمري .

I

اما سال شمسي طبيعي مدت يك دور آفتاب است در فلك البروج . وآن مدت سيصد وشصت

I

[ و ] پنج روز است وربع روزى ، الّا جزوى از سيصد وشصت ، نزد ابرخس وبطلميوس ؛ واز

I

صد پنجاه جزو ، نزد متأخران ؛ واز صد وبيست جزو ، نزد مولانا محىالدين مغربى به موجب رصد

I

زيج ايلخانى واعتماد بر اين است .

اما سال شمسي وضعي آن است كه كسور آن را يا ربع تمام گيرند چنان كه

I

روميان استعمال مىكنند يا كسور را طرح كنند چنان كه فارسيان به كار مىدارند .

اما سال قمري مدت

I

دوازده اجتماع است ماه را به آفتاب ؛ وآن مدت سيصد وپنجاه وچهار روز است و

I

خمس وسدس روزى . اما سال مركب آن است كه سال‌هاى شمسي استعمال كنند وماه‌هاى قمري ؛

I

چنان كه هندوان وتركان وجهودان استعمال مىكنند .

نوع « 1 » دوم : در بيان ماه وأنواع آن

نوع « 1 » دوم : در بيان ماه وأنواع آن

اما

I

ماه ، جزوى است از دوازده جزو سال ؛ وآن بر دو نوع است : يكى ، طبيعي ؛ ودوم ، وضعي . وباز هر يكى

I

از اين بر دو نوع است : يكى ، شمسي ؛ وديگر ، قمري .

اما ماه شمسي طبيعي آن است كه مبدأ هر ما هي را از آنجا

I

گيرند كه آفتاب به هر برجى تحويل كند . وبه حسب اختلاف حركت شمس ، آن مختلف مىآيد ؛

I

گاه باشد كه ما هي ، بيست ونه روز باشد يا سى روز يا سى ويك روز يا سى ودو روز ،

I

به حسب مكث آفتاب در بروج .

اما شمسي وضعي آن است كه روميان وفارسيان وغير

I

ايشان استعمال مىكنند چنان كه شرح آن بعد از اين بيايد .

اما ماه قمري طبيعي آن است كه أول

I

هر ما هي را به حسب رؤيت هلال يا به حسب اجتماع ، اعتبار كنند . وآن نيز ضبطى ونسقى

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] قسم