زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٤٢

قسم دوم : در تقسيم شبانروز

آفتاب باشد آن را يوم وسطى گويند . واگر مطالع حركت مختلف شمس بود آن را يوم حقيقي

I

خوانند . وتفاوتى كه ميان اين دو يوم واقع مىشود آن را تعديل الأيام مىخوانند . اما در ابتداى شبانروز خلاف كرده‌اند :

به نزديك أهل اسلام وجماعتى كه أول ماه‌هاى ايشان

I

مبنى بر رؤيت هلال است ، مبداء شبانروز از زمان غروب آفتاب است ؛ زيرا كه تا آفتاب

I

فرو نرود ماه نو نتوان ديد . پس به نزديك ايشان ، شب مقدم باشد بر روز .

وبه نزديك روم

I

وفرس وجماعتى كه ماه‌هاى ايشان مبنى بر حساب است نه بر رؤيت هلال ، مبداء شبانروز

I

از زمان طلوع آفتاب است . پس به نزديك ايشان ، روز مقدم باشد بر شب . وأصحاب نجوم

I

به اين اعتبار ، اتصالات قمر را با كواكب كه در شب اتفاق مىافتد از برابر روزى مىنويسند

I

كه مقدم است بر آن شب . وبه نزديك عامهء منجمان ، مبداء شبانروز از نيم روز است ؛ زيرا كه ايشان

I

أوضاع حركات كواكب را بر نيم روز نهاده‌اند در زيجات ودر تقاويم . بدان سبب كه اختلافى

I

كه در أيام واقع مىشود بيشتر به وقت طلوع وغروب شمس است . ودر نيم روز به غير از اختلاف

I

تعديل الأيام نيست به مذهب جمهور ، به خلاف مذهب مولانا محىالدين مغربى كه به نزديك أو آن را وجود نيست .

I

چنان كه بر اثبات اين دعوى در مجسطى خود برهان گفته است ؛ وحق به جانب جمهور است

I

وشرح آن در مقالت پنجم خواهيم كردن .

وبه نزديك هند وبعضي از فارسيان وأهل

I

قتا « 1 » ، ابتداى شبانروز از نيم شب است . وحجت ايشان آنكه مبداء صعود شمس كه رو

I

به طلوع دارد از آنجاست . پس مبداء شبانروز به اختلاف اين مذاهب ، از رسيدن

I

آفتاب است به دايرهء أفق بلد يا به دايرهء نصف النهار كه أفق خط استواست .

I

قسم دوم : در تقسيم شبانروز

قسم دوم : در تقسيم شبانروز

أصحاب نجوم هر شبانروزى را به شصت قسم كنند

I

وآن اقسام را دقايق أيام خوانند . وچون شبانروز طبيعي ، سيصد وشصت زمان است كه يك دور

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] قنا