زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٤٠

فصل دوم : در معرفت ظل معكوس هر ارتفاعى وعكس آن I

به اين قانون بايد كردن تا آن مطلوب ، أو را حاصل شود در اعمال زيجى .

باب I

باب

I

هفتم : در تصحيح جداول ظل واستخراج ظل هر ارتفاعى ، به حساب

وآن سه فصل است :

I

فصل أول : در معرفت ظل مستوى هر ارتفاع وعكس آن ، به حساب

فصل أول : در معرفت ظل مستوى هر ارتفاع وعكس آن ، به حساب

چون خواهيم كه اين

I

عمل كنيم ، جيب تمام آن ارتفاع را كه خواهيم در اجزاى مقياس ضرب كنيم ؛ يعنى اگر ظل

I

أصابع بود در دوازده ضرب كنيم واگر ظل اقدام باشد در هفت يا در شش ونيم ؛ وحاصل

I

ضرب را بر جيب آن ارتفاع قسمت كنيم . آنچه بيرون آيد ظل آن ارتفاع باشد از

I

نوع أصابع يا اقدام .

در بيان قطر ظل اما قطر ظل آن ، خط مستقيمى است كه حادث مىشود

I

از سايهء مقياس ، ميان سر مقياس وموقع سر سايهء مقياس ، بر آن سطح مستوى ؛ وآنچه

I

ميان قاعدهء مقياس وسر سايهء مقياس است آن را ظل مىخوانند .

عمل قطر ظل ؛ وآن دو نوع است :

نوع أول ؛ قسمت كنيم اجزاى مقياس را بر جيب تمام ارتفاع ، منحط

I

تا قطر ظل بيرون آيد . وگفته‌ايم پيش از اينكه اگر ظل أصابع ، مراد است اجزاى مقياس دوازده

I

است واگر ظل اقدام ، مراد است اجزاى مقياس هفت است يا شش ونيم .

نوع دوم ؛ مربع اجزاى

I

مقياس را با مربع ظل أو جمع كنيم وجذرش بستانيم تا قطر ظل حاصل آيد .

در معرفت ارتفاع از

I

ظل ؛ چون خواهيم كه ارتفاع از ظل بدانيم ، قسمت كنيم اجزاى مقياس را بر قطر ظل ، منحط تا جيب

I

ارتفاع حاصل شود . قوسش بگيريم در جدول جيب تا ارتفاع آن ظل حاصل شود واين

I

عكس عمل أول است .

فصل دوم : در معرفت ظل معكوس هر ارتفاعى وعكس آن I

فصل دوم : در معرفت ظل معكوس هر ارتفاعى وعكس آن

I

وآن دو نوع است :

نوع أول ؛ چون خواهيم كه ظل معكوس هر ارتفاعى بدانيم كه مقياس

I

آن را شصت جزو مىگيرند ، پس ضرب كنيم اجزاى مقياس را در جيب ارتفاع وحاصل

I

ضرب را قسمت كنيم بر جيب تمام آن ارتفاع تا ظل معكوس آن ارتفاع حاصل آيد .