زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٤١٠

فصل أول : در شرح وتعريفات آن

فلك البروج واجزاى معدل افتد در مرور بر دايرهء نصف النهار كه أو افقى بود از آفاق خط استوا

I

وغايت اين تفاوت ، پنج درجه باشد . ودر دو ربع كه دو نقطهء اعتدال ، منتصف آن دو ربع بود ؛

I

يعنى از نصف دلو تا نصف ثور واز نصف أسد تا نصف عقرب ، أيام حقيقي از أيام وسطى كوتاه

I

تر باشد ودر دو ربع ديگر درازتر بود . پس به موجب اين تقرير ، مدار آفتاب منقسم شود به شش قسم

I

مختلف : قسم أول : از نصف دلو تا بيست وهشت درجهء حوت كه چهل وسه درجه بود به تقريب ؛ وايامش

I

به جهت آنكه در نصف حضيض است طوال بود واز جهت مطالع ، قصار باشد .

قسم دوم : از بيست وهشت

I

درجهء حوت بود تا نصف ثور كه چهل وهفت درجه بود به تقريب ؛ وايامش به هر دو وجه قصار باشد .

I

قسم سوم : از نصف ثور بود تا نصف أسد كه نود درجه باشد ؛ وايامش به جهت آنكه در نصف أو

I

ج است قصار بود واز جهت مطالع ، طوال .

قسم چهارم : از نصف أسد تا بيست وهشت درجهء سنبله

I

باشد كه چهل وسه درجه بود به تقريب ؛ وايامش به هر دو وجه قصار باشد .

قسم پنجم : از بيست وهشت

I

درجهء سنبله بود تا منتصف عقرب كه چهل وهفت درجه بود به تقريب ؛ وايامش به جهت آنكه

I

در جانب حضيض است طوال بود واز جهت مطالع ، قصار .

قسم ششم : از نصف عقرب بود

I

تا نصف دلو كه آن نود درجه باشد يعنى يك ربع تمام ؛ وايامش به هر دو وجه ، طوال بود . وچون

I

در هيچ قسمي از اين اقسام اين دور زيادت با هم جمع نشده است كه در اين ربع است ، پس از اين

I

جهت أوايل وأواخر اين ربع را مبدأ ساخته‌اند تا آن تفاوت ، زايد يا ناقص افتد . چنان كه

I

اگر أوايل اين ربع را مبدأ سازند ، دايماً فضل أيام حقيقي را بود بر وسطى ؛ واگر أواخر اين ربع را

I

مبدأ سازند ، دايماً فضل أيام وسطى را بود بر حقيقي . وچون غايت هر دو تفاوت در يك موضع

I

با هم مجتمع نمىشوند ، طلب موضعي كرده‌اند كه تفاوتى كه از تركيب هر دو يافت شود واز آنجا به غايت

I

باشد تا آن موضع را مبدأ سازند . چنان كه أهل صناعت ، جزوى را از حدود بيست درجهء