زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٩

فصل دهم : در معرفت جيب هر جزوى I

سه درجه بيرون آوريم كه نصف اوست چنان كه در فصل هفتم گفتيم . واز جيب سه درجه ،

I

جيب يك درجه ونيم واز جيب يك درجه ونيم ، جيب چهل وپنج دقيقه . آن گاه ثلث جيب يك درجه ونيم بگيريم وآن را از جيب

I

يك درجه ونيم نقصان كنيم وآن را كه باقي ماند محفوظ أول خوانيم . بعد از آن ، ثلث جيب

I

چهل وپنج دقيقه بگيريم وبر جيب چهل [ و ] پنج دقيقه افزائيم . آنچه حاصل آيد آن را محفوظ

I

ثاني گوئيم . آن گاه تفاوت ميان محفوظ أول وثاني معلوم كنيم وآن را تنصيف كنيم

I

تا تعديل حاصل آيد . آن تعديل را بر كمتر فزائيم از اين دو محفوظ ويا از بيشتر ، نقصان

I

كنيم تا جيب يك درجه حاصل آيد به تقريب .

فصل دهم : در معرفت جيب هر جزوى I

فصل دهم : در معرفت جيب هر جزوى

I

از آن اجزا كه خواهيم

وطريق أو آن است كه چون جيب جزوى ، مجهول باشد وجيب جزوى

I

كه مقدم باشد بر آن جزو ، به يك درجه معلوم بود وجيب تمام آن جزو نيز معلوم باشد ؛

I

پس ضرب كنيم جيب آن جزو مقدم را در جيب تمام يك درجه وجيب تمام آن جزو را

I

در جيب يك درجه ، منحط . وحاصل هر دو ضرب را با هم جمع كنيم تا جيب آن جزو حاصل آيد

I

كه مطلوب است .

مثالش ؛ چنان كه فرض كرديم كه جيب سى وهفت درجه مىخواهيم كه استخراج

I

كنيم ، چون جيب سى وشش درجه معلوم كرده باشيم چنان كه در فصل سئوم بيان كرده‌ايم ،

I

وجيب تمام أو دانسته باشيم چنان كه در فصل پنجم گفتيم . پس ضرب كنيم جيب سى

I

وشش درجه را در جيب تمام يك درجه ، منحط ؛ وجيب تمام سى وشش درجه را در جيب

I

يك درجه ، منحط تا از مجموع هر دو حاصل ضرب ، جيب سى وهفت درجه بيرون آيد وباقي

I

بر اين قياس بود .

وبا اين أصول كه بيان كرده‌ايم استخراج جيب‌هاى تمام اجزا

I

تا ربع دور مىتوانيم كرد ؛ چنان كه اگر خللى به جدول جيب راه يابد اصلاح آن توان كرد . وجيب ، قانوني است محاسب را در معرفت قوس‌هاى مجهول از قوس‌هاى معلوم كه رجوعش