زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٤٠٧

فصل 4 : در شرح قرانات I

اما فايده در دانستن اين اعمال وجداول آن است كه اگر قرانى يا تاريخ قرانى بر ما مشتبه

I

شود استخراج آن توانيم كردن . بدان سبب كه معرفت انتها از طالع قران وجزو قران ، اصلى

I

عظيم است از أصول دلايل احكام كلى سال عالم ؛ ودانستن آن موقوف است بر شناختن تاريخ

I

وجزو قران . ليكن مبدأ تاريخ وابتداى جزو ، از قرانى مىبايد كردن كه به مسير تقويم اتفاق افتاده

I

باشد نه به مسير وسط . زيرا كه مدار احكام بر مسير تقويم است نه بر مسير وسط . واگر در حدود سالى ،

I

دو سه قران واقع شود به مسير تقويم ، آخرين قرانى را اعتبار كنيم كه از همهء عدد قرانات همان

I

مثلثه بود كه پيش از اين واقع شده است . واگر به خلاف قياس پيش از آنكه به مسير وسط عدد قرانات

I

مثلثه تمام كرده باشد به مسير تقويم قران ايشان در مثلثهء ديگر افتد ، آن را اعتبار نكنيم . بدان سبب

I

كه أهل صناعت آن را قران مسترقه مىخوانند وآن را معتبر نمىدارند واز [ ا ] عداد قرانات

I

مثلثهء ماضي نمىشمرند .

وتحقيق اين سخن آن است كه اعتبار مسير وسط در ضبط قرانات همچنان است

I

كه استعمال امر أوسط در ضبط أيام شهور عربى ؛ يعنى عدد قرانات را در مثلثات به حسب

I

مسير وسط ، نگاه مىبايد داشتن واعتبار آن را در تاريخ وجزو به مسير تقويم كردن . واگرچه هر يكى

I

در سالى ديگر افتد در بعضي أوقات چنان كه شرح آن داده شود . وآن چنان است كه اگر قرانى

I

بر ما مشتبه شود وندانيم كه چندم قران است از قرانات آن مثلثه كه در اوست واز افراد

I

كدام قرانات است از آن أنواع كه پيش از اين بيان كرده‌ايم ، طريق معرفت آن چنان است

I

كه در حدود زمان وقوع آن قران جزو آن قران را به مسير وسط استخراج كنيم به احتياط

I

تمام . آن گاه نظر كنيم در جدول مثلثهء آن قران اگر مثل آن جزو يافت شود بعينه ، پس مطلوب

I

آن باشد از آنجا عدد وقوع قرانات دانسته شود . واگر مثل آن در جدول يافت نشود ،

I

استخراج آن به حساب بايد كردن . چنان كه بعد ما بين القرانين را كه ذكر رفته است از آن جزو