زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٤٠٠

فصل 4 : در شرح قرانات I

مىشود عدد ومدت قرانات نيز به اختلاف آن ارصاد ، مختلف مىگردد « 1 » . ما به حسب

I

أصول رصد جديد ايلخانى به سير وسط هر دو به استقضاى تمام ، حساب اين قران كرديم ؛ يافتيم

I

بعد ميان هر دو قرانى كه واقع شود . از روى مكان هشت برج وسه درجهء يك دقيقه وسى

I

[ و ] هشت ثانيه وسيزده ثالثه وچهارده رابعه وپنجاه وچهار خامسه ؛ واز روى زمان

I

به حسب سال‌هاى شمسي طبيعي ؛ نوزده سال وسيصد وسيزده روز وچهار ساعت وسى وهفت

I

دقيقه ودو ثانيه وبيست وشش ثالثه وبيست وچهار رابعه . واز سال‌هاى فارسي ؛ نو [ ز ] ده سال

I

ودو ماه [ و ] هجده روز وهجده ساعت وچهل ونه دقيقه ودو ثانيه وبيست وشش ثالثه وبيست

I

[ و ] پنج رابعه . يعنى از وقت انصراف مركز تدوير مشترى از قران مركز تدوير زحل تا باز

I

به هم رسيدن در اين مدت مذكور ، مركز تدوير زحل آن مقدار حركت كرده باشد ، ومركز تدوير

I

مشترى ، يك دور تمام كرده با آن مقدار مذكور . پس چون ضبط آن كرديم معلوم شد

I

كه اين ضبط نه آن ضبط است واين ترتيب نه آن ترتيب كه متقدمان گفته‌اند . بلكه آنچه به موجب

I

حساب اين رصد مبارك ، اقتضا مىكند قران علويين بر شش نوع ، از آن باز منقسم

I

مىشود به دو نوع ديگر كه مجموع آن ده نوع بود .

پس چون اين حال مشاهده افتاد وسخن « 2 »

I

رسيد به اين مقام ، همان شب در منام محصور يكى سرور أنام ، اين بيت در ضمير آمد . شعر :

I

/ ! تا نرد رصد بدين نمط باخته‌اند / دو مهره به چهار وشش در انداخته‌اند / تا اين رصد نصير پرداخته‌اند /

I

گوئى فلكى دگر ز نو ساخته‌اند ! / .

اكنون خواستيم تا صورت اين دعوى را به معنى رسانيم و

I

صورت دعوى آن است كه مشترى وزحل در هر مثلثه ، ده قران مىكنند يا نه ، نه دوازده ونه

I

سيزده . وچون آغاز قرانات ايشان از أول حمل بود كه برج أول است از مثلثهء

I

آتشى ، در اين مثلثه ، قران تمام كنند بر اين ترتيب ؛ يعنى قران دوم در قوس افتد به سه درجه

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] مىكر ( 2 ) . " سخن " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .