زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٩٨

فصل 4 : در شرح قرانات I

طوفان است وانقلابات كلى . واگر قمر با كواكب قران كند تأثير أو ضعيف‌تر واندك‌تر بود ؛ زيرا

I

كه مدت وقوع أو كوتاه‌تر است . ومعظم‌تر همه ، قران مشترى وزحل است كه آن را قران علويين

I

خوانند على الإطلاق . بعد از آن قران نحسين در سرطان كه وبال زحل است وهبوط مريخ . بعد از آن

I

قران سعدين در حوت كه خانهء مشترى است وشرف زهره . بعد از آن احتراق زحل در بعد ابعد

I

كه وقوع آن از نوادر است كه دلالت كند بر ظهور كارهاى عجيب وحوادث غريب .

اما قران

I

علويين كه أصول دلايل احكام كلى عالم ، بدان منوط است وفروع آن دلايل ، بدان مربوط ؛

I

در آن نيز تفاوت‌هاى فاحش يافت شد هم در عدد قرانات وأنواع آن ، وهم در مدت هر يكى

I

از أصناف . آن چنان كه پيشواى أصحاب صناعت وأرباب رياضت ، بطلميوس آورده

I

است در كلمهء شصت وششم از كتاب ثمره به اين عبارت كه في القراين الأصغر تفصيل الأوسط وفي الأوسط تفصيل الأعظم فإذا تكلمت في تفصيل مصحح جملته .

وبدين

I

سبب بيشترى از حكماى أواخر ، ظاهر قول بطلميوس را تقليد كردند وگفتند كه قران

I

سه نوع است . خاصه أستاذ ابوريحان چنان كه در كتاب تفهيم تقرير مىكند كه قران علويين

I

هر بيست سال ، يك بار باشد وآن را قران أصغر خوانند . وچون در مثلثه ، دوازده

I

قران كنند در دويست وچهل سال بعد از آن ، قران ايشان در مثلثهء ديگر افتد ؛ آن را قران

I

أوسط خوانند . وچون در هر چهار مثلثه ، چهل وهشت قران كنند در نهصد وشصت

I

سال بعد از آن ، قران ايشان در حمل افتد ؛ آن را قران أعظم خوانند .

وخواجة ابوالمحامد غزنوى

I

در كتاب كفاية التعليم في صناعت التنجيم بر اين قول اعتراض مىكند ومىگويد كه اين قول از

I

أستاذ پسنديده نيست . از براي آنكه سهو است . وحق آن است كه قران علويين چهار

I

نوع بود : يكى ، اقدم ؛ دوم ، أعظم ؛ سوم ، أوسط ؛ چهارم ، أصغر .

اما قران اقدم به قول اين بزرگ