زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٩٥

فصل 2 : در بيان فردارات عالم ومعرفت أنواع آن

شمسي دهند بر ترتيب شرف‌هاى ايشان از مبداء أيام عالم . چنان كه أول شمس را دهند ،

I

بعد از آن قمر را ، بعد از آن رأس را ، بعد از آن مشترى را ، بعد از آن عطارد را ، بعد از آن زحل را ،

I

بعد از آن ذنب را ، بعد از آن مريخ را ، بعد از آن زهره را ؛ ومدت أو ششصد وهفتاد وپنج سال

I

بود كه از ضرب نه در هفتاد وپنج حاصل شود .

وطريق استخراج آن چنان است كه از سال‌هاى

I

ناقصهء تاريخ ملكي 170 كم كنيم وباقي را بر 675 قسمت كنيم . اگر منقسم شود آنچه ماند ابتدأ از قمر

I

كنيم وبه ترتيب اشراف هر كوكبى را هفتاد وپنج عدد مىدهيم تا آنجا كه عدد منتهى شود نوبت

I

به آن كوكب رسيد [ ه ] باشد .

طريقي ديگر : باقي را بر 75 قسمت كنيم واگر ما بين القسمة چيزى باقي

I

ماند به عوض آن ، يكى بر خارج قسمت افزاييم . آنچه حاصل شود به عدد آن از قمر بشماريم به ترتيب

I

اشراف ايشان كه ذكر كرده‌ايم ، آنجا كه عدد منتهى شود نوبت فرداريت بدان كوكب رسيده

I

بود .

اما فردار أصغر چنان است كه از فردار أوسط ، نوبت به هر كدام كوكب كه رسيده باشد ابتدأ

I

از آن كوكب كنيم وبه ترتيب اشراف ، همان سال‌ها مىدهيم كه در فردارات مواليد بيان كرده‌ايم

I

ليكن نه بدان ترتيب . چنان كه شمس را / ى ، وقمر را / ط ، ورأس / ج ، ومشترى را / يب ، وعطارد را

I

/ يج ، وزحل را / يا ، وذنب را / ب ، ومريخ را / ز ، وزهره را / ح .

مثلًا خواستيم تا بدانيم كه در سال

I

دويست وبيست ويكم ملكي نوبت فردار أصغر به كدام كوكب رسيده است ودر اين

I

عمل أول احتياج است به معرفت صاحب نوبت فردار أوسط وأول زمان أو . پس كم كرديم

I

از سال‌هاى ناقصهء تاريخ ملكي 170 تا باقي ماند 51 ؛ از قمر ابتدأ كرديم . پس معلوم شد كه سال

I

پنجاه ويكم است از نوبت قمر چون از بهر قمر نه گرفتيم ؛ واز بهر رأس ، سه ؛ واز بهر مشترى ،

I

دوازده ؛ واز بهر عطارد ، سيزده ؛ واز بهر زحل ، يازده ؛ واز بهر ذنب ، دو ؛ مجموع اين اعداد ،

I

پنجاه ويكم نوبت مريخ را باشد بي شريك . وباقي بر اين قياس است . بعد از آن پنجاه ودوم