زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٩٤

فصل 2 : در بيان فردارات عالم ومعرفت أنواع آن

كوكب رسيده باشد .

اما فردار أكبر آن است كه از مبدأ أيام عالم ، هر هفتاد وهشت سال را به دوازده

I

برج مىدهند . چنان كه دوازده سال ، نوبت حمل را بود ويازده ، ثور را وده ، جوزا را همچنين

I

به نقصان يك يك عدد ، حساب مىكنند تا آنجا كه يك ، سال حوت را رسد . پس چون خواهيم تا بدانيم

I

كه نوبت سال به كدام برج رسيده است ، بيست وده بر سال‌هاى ناقصهء تاريخ ملكي افزائيم و

I

حاصل بر 78 قسمت كنيم . اگر از ما بين القسمة چيزى نماند نوبت به برج حوت رسيده باشد .

I

واگر در ميان قسمت ، چيزى باقي ماند اعداد بروج را به همان ترتيب از آن باقي طرح كنيم . آنجا

I

كه عدد منتهى شود ، نوبت به آن برج رسيده باشد .

وبه جهت آسانى ، اعداد بروج را به حمل در اين

I

جدول نهاديم تا آن عدد باقي را در اينجا طلب كنيم اگر مثل آن يافت شود ، نوبت به آن پنج

I

رسيده بود كه از برابر آن عدد باشد . واگر مثل آن عدد يافت نشود ، عددي را كه از آن كمتر باشد

I

وبدان نزديك‌تر ، از آن عدد باقي كم كنيم ؛ آنچه بماند سال‌هاى ماضي نوبت آن كوكب بود از برج تالي

I

آن عدد . واگر آن عدد باقي را از عدد برج تالي بكاهيم ، سال‌هاى باقي نوبت آن كوكب حاصل شود

I

از برج تالي .

مثالش عدد باقي بود سى وهفت ، مثل اين عدد نيافتيم . عددي طلب كرديم كه

I

از أو كمتر بود وبدو نزديك‌تر ، يافتيم سى سه . اين را از آن كم كرديم بماند چهار . پس معلوم شد

I

كه مدت چهار سال از نوبت برج سرطان كه تالي آن عدد بود گذشته است . آن گاه

I

آن سى وهفت را از عدد چهل دور كه از برابر برج سرطان بود انداختيم بماند پنج . پس

I

معلوم شد كه پنج سال از نوبت برج سرطان باقي مانده است . وجدول اين است :

اما فردار أوسط چنان است كه هر يك را از سيارات ورأس وذنب ، هفتاد وپنج سال .