زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٩٣

فصل 2 : در بيان فردارات عالم ومعرفت أنواع آن

وترتيب ادوار ، چنان كه دلايل ألوف ، نزديك هند مقتضى كارهاى بزرگ است در أمور ملك

I

ودول . فردارات نيز نزد علماى فرس هم مقتضى كارهاى بزرگ است در اين أمور ؛ بدين سبب

I

ابومعشر در كتاب ألوف دلايل فردارات را با دلايل ألوف به هم ياد كرده است ما نيز

I

اينجا هر دو را به هم آوريم .

اما فردار أعظم : آن است كه از مبداء أيام عالم هر سيصد [ و ] شصت سال شمسي را

I

به برجى وكوكبى دهند . وابتدأ از برج حمل وكوكب زحل كنند تا بعد از آن نوبت به ثور ومشترى

I

رسد . همچنين بر توالى بروج وأفلاك حساب مىكند تا به هر هشتاد وچهار دور كه از ضرب

I

هفت در دوازده حاصل آيد ، نوبت يا به حمل وزحل رسد وآن مدت سى هزار ودويست

I

وچهل سال باشد . وچون حساب كرديم معلوم شد كه در أول سال هزار وچهارصد وچهل

I

ويكم از تاريخ طوفان نوبت به حمل وزحل رسيده است واز أول آن مبدأ مذكور ، شش

I

بار هشتاد وچهار دور تمام شده ؛ واز آن مدت مذكور كه مشتمل اين ادوار است ، دو هزار و

I

هفتصد وچهل سال باقي مانده تا أول تاريخ ملكي .

چون خواهيم تا بدانيم كه در أول هر سالى از سال‌هاى

I

تاريخ ملكي ، نوبت به كدام كوكب ، بر سال‌هاى ناقصهء سال‌هاى تاريخ ملكي برافزائيم : 2739 ، وحاصل را

I

قسمت كنيم بر 360 . آنچه بيرون آيد از قسمت عدد بروج وكواكب باشد ؛ وآنچه در ميان

I

ماند عدد سال‌هاى تامه بود . آن گاه نظر كنيم به عدد بروج ؛ اگر زيادة از دوازده باشد ، دوازده‌گانه

I

از آن طرح كنيم ؛ آنچه ماند عدد بروج نوبت بود . آن گاه ما بين القسمة را در پنج دقيقه ضرب كنيم

I

تا دقايق حاصل آيد . مرفوع گردانيم وبه آن بروج أضافت كنيم تا موضع فردار أعظم حاصل آيد

I

از بروج واجزا .

واگر خواهيم تا بدانيم كه نوبت به كدام كوكب رسيده است ما بين القسمة را

I

يكى گيريم وبر آن ، عدد خارج قسمت افزائيم ؛ واگر زيادت از هفت شود ، هفت‌گان از آن بيندازيم .

I

آنچه باقي ماند از كوكب زحل بشمريم ؛ وبر توالى أفلاك آنجا كه عدد منتهى شود ، نوبت به آن