زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٦

فصل أول : در معرفت I

قوس بگيريم « 1 » وآن را از شصت نقصان كنيم تا سهم آن قوس حاصل آيد .

واگر آن قوس نود

I

درجه است يا دويست وهفتاد درجه ، سهم أو شصت درجه باشد . واگر آن قوس زيادت

I

از نود درجه است وكمتر از صد وهشتاد درجه ، نود درجه از أو نقصان كنيم وجيب باقي را

I

بر شصت درجه افزائيم تا سهم آن قوس حاصل آيد . واگر آن قوس بيشتر از صد وهشتاد درجه

I

باشد وكمتر از دويست وهفتاد درجه ، آن را از دويست وهفتاد نقصان كنيم وجيب باقي را

I

بر شصت افزائيم تا سهم آن قوس شود .

اما اگر قوس سهمى خواهيم كه از جدول جيب بدانيم ، نظر

I

كنيم اگر آن سهم ، كمتر از شصت جزو است ، آن را از شصت نقصان كنيم وباقي را در جدول جيب

I

قوس بگيريم وآن قوس را از نود نقصان كنيم تا قوس آن سهم حاصل آيد . واگر آن سهم ،

I

زيادت از شصت باشد ، شصت از وى نقصان كنيم وباقي را در جدول جيب قوس بگيريم

I

وآن را بر نود افزائيم تا قوس آن سهم حاصل آيد .

فصل پنجم : در معرفت ظل هر قوسي وعكس آن ، I

فصل پنجم : در معرفت ظل هر قوسي وعكس آن ،

I

به جدول

وما ظل مستوى را به تفاضل يك يك درجه نهاديم ، وظل معكوس را تا چهل وپنج درجه

I

مبسوط به دقايق مانند جدول جيب ، ليكن ميان هر دو ؛ فرق آن است كه در جدول جيب ، حصهء

I

دقايق تا ثوالث بود ودر جدول ظل تا ثواني . وباقي را تا تمام ربع دور به تفاضل

I

پانزده پانزده دقيقه تا از برابر هر قوسي كه خواهيم درآييم وبرگيريم از حشو جدول چنان كه

I

پيش از اين بيان كرده‌ايم . واگر ظلى را خواهيم ، در حشو جدول درآئيم از برابر آن ، وقوسش بگيريم

I

چنان كه معهود است معدل به تعديل ما بين السطرين .

باب 6 : در تصحيح جدول جيب I

باب 6 : در تصحيح جدول جيب

I

واستخراج جيب هر قوسي كه خواهيم ، به حساب

وآن ده فصل است :

فصل أول : در معرفت I

فصل أول : در معرفت

I

جيب شصت درجه كه سدس دايره است

وآن دو نوع است :

نوع أول ، ضرب كنيم مربع

I

نصف قطر را در سه وجذر حاصل ضرب بگيريم تا وتر ثلث دايره حاصل شود . آن را

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] بگيرى