زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٧٣

فصل 2 : I

وهيلاج وكدخداه به مثابهء هيولى وصورت‌اند أسباب عمر را ، وأصل عمر از هيلاج گيرند ومقدار وكيفيت

I

آن از كدخداه . وهيلاجات به نزديك أهل صناعت پنج است : نيرين ، وجزو مقدم ، وسهم سعادت ، ودرجهء

I

طالع . وهيلاج به حق به طريق اصالت ، نير نوبت است وبه طريق بدل ، نيّر ديگر ؛ زيرا كه يكى ينبوع قوت حيواني است

I

وديگر ينبوع قوت طبيعي . ودر مولود اجتماعي جزو را بر سهم مقدم دارد ودر استقبالى بعكس . ومواضعش

I

أوتاد ويازدهم وپنجم است ، ودر دوم وسوم ومقابل هر دو أهل صناعت را خلاف است . ليكن در دوم

I

ومقابل أو در آفتاب برج مذكر شرط كنند ودر ماه برج مونث .

ونيرين را در فرح هيلاج گيرند ودر

I

ترح نه . ودوازدهم وششم به اتفاق مواضع هيلاج نبود . واگر هيلاج شمس باشد ودر نهم طالع بود ، آن را

I

تسيير منكوس كنيم به درجهء سابع چنان كه در فصل پنجم از باب نوزدهم از اين مقالت بيان كرده‌ايم .

اما

I

كدخداه مزاعمى بود هيلاج را كه از أو ساقط نباشد . واگر هيلاج از أرباب حظوظ موضع خود باشد وحظ

I

أو بيشتر بود ، أو هم هيلاج باشد وهم كدخداه . وكوكب محترق كدخدائى را نشايد .

وحد احتراق

I

تا شش درجه داشته‌اند كه بعد كوكب بود از شمس . وكدخداه را سه عطيت بود : يكى ، كبرى اگر

I

بر درجهء وتد بود وديگرى ، وسط اگر در مركز مايل باشد وسوم ، صغرى اگر در مركز زايل بود . واگر در غير

I

اين مواضع باشد احتياج افتد به تعديل واين را تقسيط القوى خوانند .

وطريق أو چنان است

I

كه بعد ميان مركز بيت مقدم ودرجهء كدخداه بگيريم به درجات سوا ، وآن را فضله خوانيم . وبعد ميان

I

مركز خانهء مقدم وتالي بگيريم وآن را تفاضل گوئيم . آن گاه تفاوت ميان دو عطيه كه به حسب آن دو مركز

I

اقتضا كند بگيريم وآن را در فضله ضرب كنيم وبر تفاضل قسمت كنيم تا تعديل حاصل آيد . آن را بر عطيهء كدخداه

I

كه به حسب مركز بيت مقدم اقتضا كند افزائيم اگر فضلهء عطيه بيت تالي را بود ؛ واز أو كم كنيم اگر فضلهء

I

عطيه بيت مقدم را باشد تا قانون عطيهء كدخداه حاصل آيد . در آن موضع به حسب تقسيط القوى

I

از درج ودقايق حصهء آن بگيريم از سال‌ها وماه‌ها وروزها تا عطيهء عمر مولود حاصل آيد .

آن گاه