زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٦٥
فصل 2 : I
به حسب مركز ثاني به طريق أهل مغرب بيرون آورده باشيم نويسيم كه سهم المال المغربي . واگر به طريق
I
مراكز محققه بود نويسيم كه سهم المال المحقق . واگر به طريق مشهور بود نويسيم كه سهم المال مطلقايى آن قيدها .
I
وچون از شرح دستور دلايل تسييرى فارغ شديم پيش از اين بيان « 1 » تسيير دلايل اصلى شروع
I
كنيم ، واجب آمد تمامت قوت وضعف كوكب را بيان كردن كه عدد أصناف آن صد وهشتاد و
I
هشت است وعدد بهره‌هاى آن به حسب مراتبى كه ذكر خواهيم كردن هزار وشانزده است .
وابوالمحامد
I
غزنوى - رحمهء اللّه - أكثر آن را در كتاب كفايهء التعليم في صناعهء التنجيم به شرح وتفصيل بيان كرده است
I
واگرچه آن بزرگ عدد أصناف قوت‌هاى كواكب را شصت وشش آورده است ليكن آنچه ما اعتبار
I
كرديم نود وهفت است . وبهره‌هاى آن ، پانصد وپانزده آن منقسم مىشود به سه قسم چنان كه قسم أول عظيم اثر است ،
I
وقسم دوم ميانه اثر ، وقسم سوم حقير اثر . باز هر قسمي از اين اقسام منحصر است در سه مرتبه : يكى ، اعلا ؛ دوم ،
I
أوسط ؛ سوم ، أسفل . پس آنچه در مرتبهء أعلى باشد از قسم عظيم اثر ، آن را نه بهره باشد از بهره‌هاى قوت .
I
وآنچه در مرتبهء أسفل بود از قسم حقير اثر ، آن را يك بهره باشد از بهره‌هاى قوت . وتا منجم ضبط اين دلايل
I
بر اين وجه نكند احكام أو صواب نيايد . ودر جميع أحوال ضبط اين دلايل واجب است هم در احكام
I
مواليد وهم در احكام تحاويل وهم در اختيارات . وأكثر منجمان اين روزگار از اين أصول وقواعد بي خبرند
I
وخود را يگانهء روزگار مىدانند .
اما أصناف قوت‌ها : اكنون شروع به بيان أصناف قوت‌هاى كواكب
I
وآن سه قسم است : قسم أول ، در بيان قوت‌هاى عظيم اثر ، وعدد أصناف آن سى وپنج است ؛ پنج در مرتبهء أعلى از اين
I
قسم : أول ، بيت ؛ دوم ، درجهء شرف ؛ سوم ، ابتزاز « 2 » ؛ چهارم ، تصميم ؛ پنجم ، جرم ثابتهء سعد .
وابتزاز بودن كوكب است
I
در قوىتر بيتي از بيوت طالع ، يعنى طالع ودهم ويازدهم وهفتم ونهم وچهارم وپنجم با نظر بيشترى از
I
كواكب بدو ، وقتي كه راجع ومحترق ومنحوس نبود به نحوست .
وبال وهبوط وتصميم آن است كه كوكبى
I
در احتراق باشد وميان أو وشمس ، بعد كمتر از هفده دقيقه بود . وهر يكى از اين أصناف در اين مرتبه
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] ميان ( 2 ) . [ در أصل نسخه : ] ابتراز