زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٦٢

فصل 2 : I

از شمس ، وبودن كواكب وسهام در نصف صاعد يا هابط از فلك ، به جهت معرفت جهات عروض

I

آفاق حادثه هر يك براي تسيير . آن گاه مصحح گردانيم مواضع هفتاد كوكب ثابته را در زمان

I

ولادت كه عظم ايشان بزرگ‌تر است وتأثيرشان در اين عالم ظاهرتر . بعد از آن شروع

I

كنيم به « 1 » استخراج مقدمات اعمال تسييرات بر اين ترتيب ، چون بعد هر يكى از ثوابت وسيارات

I

از معدل النهار ، وتعيين جهات آن ابعاد از شمال يا جنوب ، وغايت ارتفاع هر يكى ، وجهات

I

مرور ايشان از سمت الرأس وتعديل النهار وقوس النهار ومطالع ممر ودرجهء ممر ومطالع

I

طلوع وغروب ودرجات هر يك به أفق ولادت . بعد از آن مشغول شويم به بيرون آوردن

I

اعمال تسييرات ، ومعرفت عروض آفاق حادثهء اين كواكب ، وسهام مراكز بيوت به طريق مغاربه

I

وطريق مشهور . وديگر دلايل كه خواهيم تسيير آن‌ها كردن با اعمالي كه متعلق است به آن ، چون تمام ارتفاع

I

قطب بروج ، وسعت مشرق طالع ، وارتفاع هر يك فوق الأرض يا انحطا [ ط ] ايشان تحت الأرض ،

I

وسمت هر يك از آن ارتفاع يا انحطاط ، وارتفاع أفق حادث ، وعروض آن آفاق ، وجهات

I

عروض آفاق حادثه از شمال يا جنوب ، ومطالع طلوع هر يك به أفق حادث أو كه آن را

I

مطالع مصحح خوانند اگر آن دليل در نصف صاعد باشد ، يا مطالع نظير آن درجه اگر در نصف

I

هابط بود . ودرجهء مصحح كه آن را درجهء مجرى نيز گويند تا به حسب اين اعمال ، هر كوكبى را كه عرض

I

داشته باشد از ثوابت وسياره پنج درجه حاصل آيد : يكى ، درجهء تقويم ؛ دوم ، درجهء ممر ؛

I

سوم ، درجهء طلوع ؛ چهارم ، درجهء غروب ؛ پنجم ، درجهء مجرى .

بعد از آن شروع كنيم به استخراج مطارح

I

شعاعات كواكب به اين چهار طريق كه مختار است به نزديك أصحاب اين صنعت ، يعنى

I

به طريق ابن‌صوفى وابوريحان وأصحاب علم رياضى كه آن را مطارح مصحح خوانند . وبه جهت

I

اعمال تسييرات عروض آفاق حادثه جميع شعاعاتى كه تسيير آن خواهيم كردن

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] يا