زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٥٩

فصل 2 : I

وطالع ليلى به حسب ارتفاع كوكبى بود ، از كواكب بود ثابته يا سياره ، وآن سياره يا كواكب علوي باشد چون « 1 »

I

زحل ومشترى ومريخ ، يا سفلى بود چون قمر . وطريق استخراج هر يكى از اين أنواع گفته‌ايم

I

به شرح وبسط در مقام خويشتن ؛ اكنون مىخواهيم كه ترتيب مراتب اعمال آن را پيدا كنيم تا منجم به گاه شروع

I

كردن در آن اعمال متوقف نشود ومتحير نگردد . وفايدهء هر يكى را بيان كنيم تا ملامت به خاطر « 2 » خود

I

راه ندهد ومباشرت آن را واجب داند واعمال آن را از لوازم شمرد . واگرچه مراتب مردم بسيار است

I

اما چون ترتيب اعمال طوالع مواليد را در سه مرتبه يعنى أعلى وأوسط وأدنى بيان كنيم ، باقي مراتب

I

از آنجا معلوم گردد . وابتدأ از مرتبهء أعلى كردن موافق‌تر دانستم براي دو معنى ؛ يكى به حكم آنكه گفته‌اند

I

النجوم للملوك . پس بر منجم واجب بود كه در طالع مولد پادشاهان ، بر جميع دلايل معتبره محيط شود .

I

بدان سبب كه حكم ايشان شامل جميع خلايق است وهرچه از مقتضيات دلايل فلكى ديگر ، آن را بالقوة

I

بود ايشان را بالفعل باشد . ديگر جهت تكميل صنعت تا منجم بر أصول وفروع اين صنعت وقوف

I

تمام حاصل كند وترتيب اعمال آن را به حسب هر مرتبه تعيين تواند كرد . واحاطه بر اين اعمال جز در مرتبهء

I

أعلى صورت نبندد اكنون بعد از تقرير اين رسايل واجب دانستيم به تحرير آن دلايل شروع

I

نمودن ؛ وتقديم بعضي اعمال را بر بعضي ضروري دانستن چنان كه

در جميع طوالع مواليد ، ابتدأ به نام

I

خداى تعالى كنيم وخطبه‌اى به تازى يا فارسي در قلم آوردن واجب دانيم . بعد از آن تخلص به ألقاب

I

واسم مولود كنيم به عبارتى هرچه لطيف‌تر . بعد از آن به تصحيح تواريخ شروع نمائيم واستخراج بعضي از

I

بعضي ، وامتحان هر يكى كردن به ميزاني كه بدان مخصوص است تا خللى يا زللى بدان راه نيابد . زيرا

I

كه فساد آن ، به جميع اعمال آن طالع مولود واصل شوند . بدان سبب كه أصول حركات كواكب

I

به آن مضبوط است وتسييرات وانتهاات ودلايل تحويل بر آن مربوط كه قواعد احكام مبنى است

I

بر آن دلايل .

بعد از آن به ذكر زمان ولادت ، وبيان گرفتن ارتفاع ، يا دانستن ساعات

( 1 ) . " چون " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است . ( 2 ) . [ در أصل نسخه : ] خطاطر